Οι Αγνώμονες (Vol. 3) - Γράφει ο Λάμπρος Παπαδής

 

Η πολιτική σχέση ανάμεσα στον Αλέξη Τσίπρα και τον Παύλο Πολάκη υπήρξε από τις πιο ιδιόμορφες του ελληνικού δημόσιου βίου. Ήταν μια σχέση ανάμεσα σε ηγέτη και στέλεχος που στηρίχθηκε στην εμπιστοσύνη, αλλά δοκιμάστηκε στη φθορά. Ο Τσίπρας, τότε πρωθυπουργός, ήταν εκείνος που ανέδειξε τον Πολάκη, που του έδωσε θεσμική υπόσταση και προβολή, που τον εμπιστεύτηκε σε ρόλο κεντρικό — τόσο στο υπουργείο όσο και αργότερα, μετά το 2019, στον τομέα της Διαφάνειας. Ήταν εκείνος που είδε σε αυτόν έναν άνθρωπο πρόθυμο να συγκρουστεί με τα κατεστημένα συμφέροντα, όταν οι περισσότεροι επέλεγαν τη σιωπή.

Η πολιτική ιστορία κατέγραψε ότι ο Τσίπρας στάθηκε δίπλα του ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές: όταν οι επικοινωνιακές του αστοχίες προκαλούσαν κρίσεις, όταν οι δημόσιες εκρήξεις του έφερναν αντιδράσεις, όταν η αντιπολίτευση αναζητούσε ευκαιρία να χτυπήσει τον ΣΥΡΙΖΑ μέσω του πιο εκρηκτικού του στελέχους. Ο Τσίπρας, όμως, δεν τον εγκατέλειψε. Τον υπερασπίστηκε θεσμικά, τον διατήρησε στην πρώτη γραμμή και τον τοποθέτησε στον Τομέα Διαφάνειας — ένα κρίσιμο πεδίο όπου λίγοι άντεχαν τη φθορά της αντιπαράθεσης.

Ήταν μια πολιτική κίνηση εμπιστοσύνης. Ήταν επίσης και πράξη πολιτικού θάρρους. Γιατί ο Τσίπρας ήξερε ότι ο Πολάκης προκαλεί θόρυβο, ήξερε πως κάθε του ανάρτηση θα γινόταν πρωτοσέλιδο, και όμως προτίμησε να κρατήσει δίπλα του έναν άνθρωπο που, παρά τα λάθη, είχε την ορμή της αλήθειας. Εκείνος που μιλούσε χωρίς φίλτρα, πολλές φορές άκομψα, μα πάντα με πάθος για το δίκαιο.

Κι όμως, η συνέχεια απέδειξε πως η πίστη δεν είναι αμοιβαία έννοια στην πολιτική. Μετά την αποχώρηση του Τσίπρα από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, ο Πολάκης άρχισε να εκφράζεται με τρόπο που περισσότερο θύμιζε υπαινιγμό παρά στήριξη. Με δηλώσεις του υπέδειξε ότι «όλοι θα κριθούν στις πράξεις τους, όχι στις προθέσεις» — μια φράση που, κάτω από το πέπλο της γενικότητας, στόχευε σαφώς προς εκείνον που του είχε προσφέρει πολιτική ζωή και δύναμη.

Η στάση του Πολάκη αποκάλυψε κάτι βαθύτερο: την αγνωμοσύνη που συχνά γεννά η εξουσία όταν η σχέση ηγέτη και στελέχους αντιστρέφεται. Ο άνθρωπος που κάποτε ήταν σημαιοφόρος μιας ηγεσίας που του έδωσε φωνή, βρέθηκε να υπαινίσσεται πως εκείνος γνωρίζει καλύτερα, πως ο ηγέτης του υστέρησε, πως οι αποφάσεις του δεν ήταν αρκετά «ριζοσπαστικές».

Ο Τσίπρας, όμως, ουδέποτε κατέφυγε στην πικρία ή στην ανταπόδοση. Κράτησε πολιτικό μέτρο και αξιοπρέπεια, όπως πάντα. Η στάση του απέναντι στον Πολάκη υπήρξε υποδειγματική: μια στάση συντεταγμένης ηγεσίας, όχι συναισθηματικής αντίδρασης. Ακόμη και όταν τον απομάκρυνε από τον τομέα Διαφάνειας, το έκανε με θεσμική ευγένεια και πολιτική ευθύνη. Έδειξε ότι η εμπιστοσύνη δεν σημαίνει ανοχή στα όρια, και ότι η ηγεσία μετριέται στο πώς διορθώνει, όχι στο πώς τιμωρεί.

Η ιστορία αυτής της πολιτικής σχέσης είναι τελικά η ιστορία μιας μονόπλευρης πίστης. Ο Τσίπρας, με σταθερή προσήλωση στην έννοια της συλλογικότητας, δεν αντιμετώπισε τον Πολάκη ως απλό πολιτικό συνεργάτη, αλλά ως συμπολεμιστή σε μια μάχη για τη διαφάνεια. Αντιθέτως, ο Πολάκης, με τον θυμό και την αμετροέπειά του, φάνηκε να λησμονεί ποιος τον ανέδειξε, ποιος τον κάλυψε στις δύσκολες ώρες, ποιος τον κράτησε όταν άλλοι ζητούσαν την κεφαλή του επί πίνακι.

Η αγνωμοσύνη είναι ίσως η πιο ύπουλη μορφή αποστασίας. Δεν είναι προδοσία απέναντι στο κόμμα ή στη γραμμή· είναι προδοσία απέναντι στην ίδια την έννοια της πολιτικής ηθικής. Γιατί ο πολιτικός που ξεχνά ποιος του έδωσε το βήμα, χάνει το ηθικό του κέντρο. Και εκείνος που επιλέγει να θορυβεί ενάντια σε αυτόν που τον στήριξε, μετατρέπει τη φωνή του σε κενό ήχο.

Η ιστορία θα κρίνει αυστηρά αυτούς που μπέρδεψαν την ειλικρίνεια με την αχαριστία. Γιατί, όπως δείχνει ο χρόνος, το να συγκρούεσαι για ιδέες είναι έντιμο· το να ξεχνάς ποιος σου έδωσε τη δύναμη να μιλάς, είναι αχαριστία.

Άλλωστε όπως είχε γράψει ένας σοφός:

''Ο θόρυβος στη δημόσια κριτική είναι υγιής, μόνο όταν δεν στρέφεται εναντίον εκείνων που σου χάρισαν τη φωνή. Διαφορετικά, γίνεται η ηχώ της αγνωμοσύνης.''