Σατιρική στήριξη; Η απίστευτη θεωρία ότι η ολιγαρχία επαναφέρει τον Αλέξη Τσίπρα - Γράφει ο Λάμπρος Παπαδής

 

Στην ελληνική δημόσια σφαίρα δεν λείπουν ποτέ οι αντιφάσεις. Αλλά ο συνδυασμός που επιχειρείται τους τελευταίους μήνες γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα θα ζήλευε ακόμη και ο πιο τολμηρός σεναριογράφος σουρεαλιστικής πολιτικής κωμωδίας. Από τη μία, μια καθημερινή χιονοστιβάδα «αναλύσεων», αφιερωμάτων, τηλεοπτικών πάνελ, εκπομπών-ρετροσπέκτ που ξεσκονίζουν μανιωδώς το 2015, το δημοψήφισμα, τη διαπραγμάτευση, τα μνημόνια, το Μαξίμου του ’18 και γενικά ό,τι μπορεί να επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση οτιδήποτε θυμίζει τη διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Από την άλλη, το δήθεν βαθυστόχαστο αφήγημα ότι «τα συμφέροντα» ετοιμάζουν το έδαφος για τη μεγάλη πολιτική επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα.

Κάπως έτσι, η χώρα βιώνει ένα παράδοξο: τον ίδιο πολιτικό που –σύμφωνα με τους ίδιους κύκλους που σήμερα μιλούν για «επιστροφή»– ήταν δήθεν ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την οικονομία και τη χώρα το 2015, τα ίδια αυτά «συμφέροντα» τον επαναφέρουν στο προσκήνιο. Πώς; Σατιρίζοντάς τον κάθε μέρα. Ξεφτιλίζοντας το βιβλίο του. Φτιάχνοντας εκπομπές που υπενθυμίζουν καθημερινά όλα όσα –θεωρητικά– θα έπρεπε να τον απομακρύνουν από την πολιτική σκηνή. Και ταυτόχρονα παρουσιάζοντας ένα παραπολιτικό δράμα που υποτίθεται ότι κατασκευάζει νέα ηγετικά προφίλ, «ξαναζεσταίνει» το αντι-ΣΥΡΙΖΑ μένος και φροντίζει να αποδομεί τον ίδιο, πριν καν ανακοινώσει οτιδήποτε.

Αν δεν ήταν πολιτικά επικίνδυνο, θα ήταν τουλάχιστον αστείο. Το επιχείρημα ότι η οικονομική ολιγαρχία –η ίδια που το 2019 στήριξε καθαρά την «επιστροφή στην κανονικότητα» του Κυριάκου Μητσοτάκη– τώρα θέλει τον Τσίπρα πίσω, μπάζει νερά από παντού. Γιατί, αν πράγματι η ολιγαρχία επιθυμούσε τον Τσίπρα, θα έκανε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που βλέπουμε: δεν θα κινητοποιούσε κάθε τηλεοπτικό πάνελ, κάθε lifestyle εκπομπή και κάθε «ερευνητικό» πρότζεκτ για να θυμίσει ξανά και ξανά το δημοψήφισμα του 2015 και την τραγική κορύφωση της διαπραγμάτευσης· δεν θα έστηνε βραδινά σόου που χλευάζουν το βιβλίο Ιθάκη, ούτε θα αξιοποιούσε κάθε ευκαιρία για να ξαναγράψει την Ιστορία μέσα από τον φακό της γελοιογραφίας· δεν θα «ανακάλυπτε» νέους μάρτυρες του ’15, νέες θεωρίες, νέες ερμηνείες που βολεύουν την τωρινή κυβερνητική αφήγηση.

Αντίθετα, θα προστάτευε την υστεροφημία του Τσίπρα. Θα άφηνε το παρελθόν να ξεχαστεί, ώστε να μπορέσει το πολιτικό σύστημα να τον υποδεχτεί ξανά χωρίς βαρίδια. Όμως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: μια κανονική επιχείρηση αποδόμησης, που κρατά μήνες, ίσως και χρόνια. Και κάπου εδώ αρχίζει η παράνοια.

Πρόκειται για μια εντυπωσιακή λογική ακροβασία: τα ίδια media που χλευάζουν τον Τσίπρα για κάθε λέξη που γράφει ή λέει, είναι –υποτίθεται– αυτά που θέλουν να τον φέρουν πίσω στην εξουσία. Οι ίδιοι σχολιαστές που στήνουν τις μισές πολιτικές συζητήσεις γύρω από το τι «έκανε λάθος ο ΣΥΡΙΖΑ», είναι αυτοί που «σπρώχνουν» την επάνοδό του. Η ίδια ολιγαρχία που επένδυσε πολιτικά, οικονομικά και επικοινωνιακά στον Μητσοτάκη ως «σωτήρα», τώρα χρειάζεται τον Τσίπρα για… δεύτερη ευκαιρία;

Αν κάτι τέτοιο ισχύει, τότε έχουμε περάσει σε μια νέα εποχή πολιτικού υπερρεαλισμού, όπου η σάτιρα αποτελεί μορφή στήριξης και η αποδόμηση είναι ο δρόμος προς την επιστροφή. Η αλήθεια είναι πολύ πιο απλή –και ταυτόχρονα πιο σκοτεινή. Το πρόβλημα δεν είναι ότι «τα συμφέροντα» θέλουν τον Τσίπρα πίσω. Το πρόβλημα είναι ότι χρειάζονται έναν εύκολο αντίπαλο, ένα βολικό σχήμα αντιπαράθεσης για να κρατήσουν όρθιο το κυβερνητικό αφήγημα, που καταρρέει υπό το βάρος των δικών του επιλογών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η σάτιρα δεν είναι στήριξη. Είναι εργαλειοποίηση. Είναι η προσπάθεια να διατηρηθεί στην κοινωνία η εικόνα ενός Τσίπρα που ανήκει στο παρελθόν, που δεν μπορεί να απειλήσει κανέναν, που λειτουργεί περισσότερο ως «φόβητρο» παρά ως πραγματική εναλλακτική. Ένα πολιτικό φάντασμα που επιστρέφει μόνο για να θυμίζει γιατί –υποτίθεται– ήταν σωστή η επιλογή του 2019.

Γι’ αυτό και βλέπεις την περίφημη «πληροφοριακή πολυφωνία» να μετατρέπεται σε συντονισμένη γραμμή: από τον Βαξεβάνη που ξαφνικά ανακαλύπτει «νέες αλήθειες», μέχρι τον Μπέζο και τους τηλεοπτικούς σταρ που αναλαμβάνουν να διασκεδάσουν τις μάζες με αναμνήσεις από τα capital controls. Από την πολιτική δημοσιογραφία μέχρι την τηλεοπτική επιθεώρηση, όλοι συμμετέχουν στο ίδιο έργο: δεν αφήνουμε τον Τσίπρα να εξαφανιστεί, αλλά δεν του επιτρέπουμε και να ξαναγίνει απειλή.

Το αφήγημα ότι «τα συμφέροντα φέρνουν πίσω τον Τσίπρα» δεν είναι μόνο αντιφατικό. Είναι και αποκαλυπτικό. Δείχνει τον πανικό ενός συστήματος εξουσίας που δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί την πολιτική κόπωση, την κοινωνική απόγνωση και τη φθορά μιας κυβέρνησης που πέτυχε ακριβώς το αντίθετο από όσα υποσχέθηκε. Και γι’ αυτό παράγει παραμύθια. Παραμύθια που δεν βγάζουν νόημα. Παραμύθια που αντικρούουν το ίδιο τους το περιεχόμενο. Παραμύθια που προσπαθούν να εξηγήσουν το ανεξήγητο.

Η αλήθεια είναι απλή: κανείς δεν «φέρει πίσω» τον Τσίπρα. Τον επαναφέρει η πολιτική πραγματικότητα, η κοινωνική ανάγκη για αλλαγή, η κυβερνητική αποτυχία και η φθορά ενός συστήματος που πλέον δεν πείθει κανέναν. Όλα τα υπόλοιπα είναι ένα επικοινωνιακό κατασκεύασμα που αγγίζει τα όρια της παράνοιας.