Τα τελευταία χρόνια, και με ιδιαίτερη ένταση μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να επενδύει συστηματικά σε μια ρητορική πολεμικής ετοιμότητας απέναντι στη Ρωσία. Δηλώσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων, στρατηγικά έγγραφα και «διαρροές» προς τον Τύπο συγκλίνουν σε ένα αφήγημα που θέλει την Ευρώπη να βρίσκεται σε μια προπολεμική φάση, με ορίζοντα το 2030. Μέχρι τότε, όπως υποστηρίζεται, η Ρωσία είτε θα έχει επιτεθεί σε άλλη χώρα της Ανατολικής Ευρώπης είτε θα έχει επιχειρήσει να καταλάβει το σύνολο της Ουκρανίας.
Το αφήγημα αυτό δεν είναι ουδέτερο. Καλλιεργεί φόβο, πειθαρχία και αποδοχή πολιτικών επιλογών που, σε διαφορετικές συνθήκες, θα προκαλούσαν κοινωνική έκρηξη. Η ΕΕ μοιάζει να προσπαθεί –φανερά ή αφανώς– να πείσει τους Ευρωπαίους πολίτες ότι βρισκόμαστε σημειολογικά στη δεκαετία του 1930: σε μια εποχή όπου η απειλή είναι υπαρξιακή, η ενότητα επιβεβλημένη και η στρατιωτική προετοιμασία μονόδρομος.
Όμως η Ιστορία σπάνια επαναλαμβάνεται όπως τη φαντάζονται οι πολιτικές ελίτ. Και ίσως η σημερινή Ευρώπη να μην θυμίζει το 1936, αλλά το 1988. Τότε που, από τα μπαλκόνια του Σοβιετικού Κρεμλίνου, η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης χαιρετούσε τις παρελάσεις στην Κόκκινη Πλατεία για την Πρωτομαγιά, εκπέμποντας εικόνα ισχύος, ενότητας και ιστορικής συνέχειας. Κανείς σχεδόν δεν μπορούσε να φανταστεί ότι μόλις τρία χρόνια αργότερα, στις 26 Δεκεμβρίου 1991, η κόκκινη σημαία θα υποστελλόταν από το Κρεμλίνο, σηματοδοτώντας την επίσημη διάλυση της ΕΣΣΔ.
Αν το 1988 κάποιος στην Ευρώπη υποστήριζε ότι η Σοβιετική Ένωση θα κατέρρεε μέσα σε πέντε χρόνια, θα αντιμετωπιζόταν ως γραφικός. Κι όμως, εκείνο το έτος παρουσιάστηκε ως χρονιά μεταρρυθμίσεων, διεθνούς αναγνώρισης και γραφειοκρατικής αναγέννησης. Η σοβιετική ηγεσία μιλούσε για σταθερότητα και μέλλον, ενώ τα βαθύτερα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά ρήγματα μεγάλωναν. Και τότε, όπως και σήμερα, επιστρατεύτηκε από την Σοβιετική ηγεσία το επιχείρημα του εξωτερικού εχθρού: της επικείμενης εισβολής των «ιμπεριαλιστικών δυνάμεων» με τη στήριξη του ΝΑΤΟ.
Σε αυτό το αλληγορικό ιστορικό σταυροδρόμι μοιάζει να βρίσκεται και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Θέλει να εμφανίζεται ισχυρή, ενωμένη και με κοινό εχθρό, την ώρα που στο εσωτερικό της συσσωρεύονται αντιφάσεις και αδιέξοδα. Οι νέοι στη Γερμανία, την Ιταλία, την Αυστρία και σε πολλές ακόμη χώρες δεν έχουν βιώματα πολέμου – και, κυρίως, δεν επιθυμούν να αποκτήσουν. Δεν δείχνουν διατεθειμένοι να θυσιαστούν για χάρη μιας νομισματικής και οικονομικής ένωσης που, τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, παρήγαγε κοινωνικές ανισότητες, λιτότητα και φτωχοποίηση, χωρίς να σεβαστεί τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων.
Η ευρωπαϊκή ηγεσία, ωστόσο, μοιάζει να επενδύει στην ελπίδα ότι μέχρι το 2030 θα υπάρξει πολιτική αλλαγή στον Λευκό Οίκο, ώστε το ΝΑΤΟ να επιστρέψει σε παλαιότερους κανόνες εμπλοκής και παρουσίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Μέχρι τότε, ζητείται από τις κοινωνίες να αποδεχθούν εξοπλιστικές δαπάνες, περιορισμό κοινωνικών πολιτικών και μια διαρκή κατάσταση «έκτακτης ανάγκης».
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, όμως, είναι η ηθική διάσταση αυτής της στρατηγικής. Η ίδια ηγεσία που συνέβαλε στη φτωχοποίηση μεγάλων τμημάτων του ευρωπαϊκού πληθυσμού, που ανέχθηκε ή ενίσχυσε τη διάλυση του κοινωνικού κράτους, εμφανίζεται τώρα έτοιμη να στείλει αυτούς τους πολίτες –τους οικονομικά πιεσμένους, τους κοινωνικά επισφαλείς– να πεθάνουν στα χαρακώματα της Ανατολικής Ευρώπης.
Η Ιστορία δείχνει ότι τα συστήματα που φωνάζουν περισσότερο για ενότητα και εξωτερικούς εχθρούς είναι συχνά εκείνα που φοβούνται τη δική τους εσωτερική αποσύνθεση. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε έναν πόλεμο με τη Ρωσία. Το ερώτημα είναι αν η πολεμική ρητορική λειτουργεί ως προπέτασμα καπνού για να μη συζητηθεί η βαθιά πολιτική, κοινωνική και δημοκρατική κρίση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και αν, τελικά, το 2030 θα αποδειχθεί όχι το έτος της σύγκρουσης που προαναγγέλλεται, αλλά το σημείο καμπής και οριστικής διάλυσης ενός οικοδομήματος που αρνήθηκε να ακούσει τις κοινωνίες του.
%20(1).jpg)
0 Σχόλια