Ουμπέρτο Έκο: Τα «Μεγάλα Σκόπια» του Νότου

         Ένα κείμενο για λίγους και εκλεκτούς

Για εκείνους που αρνούνται να βλέπουν την Ελλάδα να βγάζει τα μάτια της και επιλέγουν να αναζητήσουν τα «Πιστοποιητικά Ιδιοκτησίας» της στο Αρτεσιανό Φρέαρ του Μύθου και της Ιστορίας. 

CRETA IOVIS MAGNI, MEDIO IACET INSULA PONTO
(Η Κρήτη του μεγάλου Δία, το νησί που κείται στο μέσο του πελάγους)

“Εάν είναι να χαθεί και το όνομα Νότιο Κρητικό Πέλαγος, καλύτερα να πάει να χαθεί όλη η Πολιτική Ελλάδα”.

Abraham Ortelius, 1584: Το πρώτο χαρτογραφικό «Πιστοποιητικό Ιδιοκτησίας» της Ευρώπης στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος.     

                

Αυτόν τον τίτλο θα έθετε, αν ζούσε, ο καθηγητής Σημειωτικής Ουμπέρτο Έκο. Ανεξάρτητα από το ότι δεν ήταν Έλληνας, ήταν ένας «οικουμενικός Ευρωπαίος» που γνώριζε βαθιά πως η Ιστορία της ηπείρου μας ξεκινά με μια γεωγραφική παρερμηνεία: τον μύθο της πριγκίπισσας Ευρώπης και του λευκού ταύρου-Δία. Ο Έκο γνώριζε καλά πως η συνεύρεση αυτού του μυθολογικού ζεύους δεν συνέβη στο κενό, αλλά στις ακτές της Ανατολικής Μεσογείου —συγκεκριμένα, στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος.

Ο ζωγραφικός πίνακας του συμπατριώτη του, Τιτσιάνο —του «σταρ» της ευρωπαϊκής αναγέννησης που σήμερα κοσμεί τη Βοστόνη— αποτελεί την κορυφαία εικονογράφηση αυτής της συνεύρεσης. Ο Έκο, που είχε επισκεφθεί τα πανεπιστήμια της Βοστόνης για διαλέξεις, είχε δει στον πίνακα αυτόν κάτι παραπάνω από τέχνη: είχε δει έναν χάρτη κυριαρχίας. Εξάλλου, ως αναγνώστης του Καζαντζάκη, δεν στάθηκε μόνο στον «Τελευταίο Πειρασμό». Είχε εντρυφήσει στα συγκινητικά γραπτά του μεγάλου Κρητικού από τη Μονή Σινά και την Κυρήνη της Λιβύης, εκεί όπου η ελληνική πνοή συναντούσε την έρημο.

Ποιο θα ήταν, λοιπόν, το συμπέρασμα του Σημειολόγου σήμερα;

Θα επεσήμανε, καταρχάς, το παράδοξο: Ένα κρατίδιο-σταλιά, όπως τα Σκόπια, ιδιοποιήθηκε το όνομα «Μακεδονία» και παρ' όλα αυτά οι βόρειοι γείτονες εμφανίζονται ανικανοποίητοι. Φαντάζεται, λοιπόν, κανείς τι έπεται με τους νότιους και ανατολικούς γείτονες; Η Λιβύη μόνη της είναι 70 φορές μεγαλύτερη από τα Σκόπια και 50 φορές πληθυσμιακά (Λιβύη και Τουρκία μαζί). Αυτοί οι παίκτες, αφού συνέταξαν ένα ανερυθρίαστο και παράνομο μνημόνιο, επιχειρούν τώρα να επιβάλουν ως τετελεσμένο το όνομα «Λιβυκό Πέλαγος» εκεί που η ιστορία γράφει «Κρήτη».

Ο Έκο θα επαναλάμβανε τον τίτλο του και θα καλούσε την Ελληνική Κυβέρνηση και τη Βουλή να «συνέλθουν» —με τη διπλή σημασία του ρήματος: να συσκεφθούν, αλλά και να αφυπνιστούν. Θα ζητούσε από τον Πρωθυπουργό, ως θεσμική πηγή δικαίου, να κατοχυρώσει ενώπιον της Βουλής άμεσα το όνομα «Νότιο Κρητικό Πέλαγος».

Μαζί με την ψήφιση του νόμου, ο Έκο θα απαιτούσε στην εισηγητική έκθεση την επίσημη επιβεβαίωση της «χρησικτησίας του μύθου». Στα διεθνή ειωθότα, ο μύθος δεν είναι παραμύθι· είναι η ανώτερη μορφή σημειολογικής κατοχής και το ισχυρότερο «πιστοποιητικό ιδιοκτησίας». Αν δεν γίνει αυτό, η Ελλάδα αποδέχεται σιωπηλά τη «Λιβυοποίηση» της Ανατολικής Μεσογείου.

Γιατί, όπως θα έλεγε και ο καθηγητής: «Εάν είναι να χαθεί και το όνομα Νότιο Κρητικό Πέλαγος, καλύτερα να πάει να χαθεί όλη η πολιτική Ελλάδα...»

Και για την Αντιγραφή:

Χρήστος Κηπουρός

Σημείωση: Η «χρησικτησία του μύθου», όπως την εννοεί η σημειολογία του Έκο, αποτελεί το πνευματικό υπόβαθρο της ιστορικής κυριαρχίας. Στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS), η ονοματοδοσία και η ιστορική χαρτογράφηση (όπως αυτή του Abraham Ortelius, 1584) αποτελούν τεκμήρια που θωρακίζουν το δικαίωμα ενός κράτους να ορίζει τις θαλάσσιες ζώνες του (12 μίλια και ΑΟΖ) με βάση την αδιατάρακτη ιστορική παρουσία και τα «Πιστοποιητικά Ιδιοκτησίας» του πολιτισμού του.