Η Ήπειρος ως πολιτική ρίζα: το μήνυμα Τσίπρα μακριά από τα τζάκια της εξουσίας

 

Γράφει ο Λάμπρος Παπαδής

Η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στα Ιωάννινα, στο πλαίσιο της παρουσίασης του βιβλίου του «Ιθάκη», είχε χαρακτήρα πολύ ευρύτερο από μια απλή πολιτιστική εκδήλωση. Ήταν μια πολιτική παρέμβαση με σαφή ιδεολογικό πρόσημο, αλλά και μια επιστροφή στις ρίζες: στην Ήπειρο, την ευρύτερη γεωγραφική περιοχή καταγωγής του πρώην πρωθυπουργού, που λειτουργεί όχι μόνο ως τόπος μνήμης, αλλά και ως πυξίδα πολιτικής σκέψης.

Από την αρχή της ομιλίας του, ο Αλέξης Τσίπρας έθεσε το πλαίσιο με μια φράση που συμπυκνώνει τη δική του πολιτική ταυτότητα και ταυτόχρονα συγκρούεται ευθέως με την κυρίαρχη λογική της εξουσίας: «δεν γεννηθήκαμε σε σαλόνια με πολιτικά τζάκια». Δεν πρόκειται για ρητορικό σχήμα, αλλά για πολιτική δήλωση ουσίας. Είναι η απόσταση που ο ίδιος επιχειρεί να κρατήσει από ένα σύστημα που αναπαράγεται κλειστά, κληρονομικά και συχνά αδιαφανώς, μακριά από τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Η επιλογή των Ιωαννίνων για την παρουσίαση της «Ιθάκης» αποκτά έτσι ιδιαίτερο συμβολισμό. Η Ήπειρος, ένας τόπος με ισχυρή ιστορική μνήμη αλλά και έντονα σύγχρονα προβλήματα, ενσαρκώνει το παράδειγμα μιας Ελλάδας με δυνατότητες που δεν αξιοποιούνται. Όπως ο ίδιος τόνισε, πρόκειται για έναν τόπο που «και όμως, δεν ευημερεί. Φυτοζωεί. Ερημώνει… Και γεννάει ένα υπαρξιακό ερώτημα: Ποιο θα είναι το μέλλον της πατρίδας μας;». Η διαπίστωση αυτή δεν αφορά μόνο την Ήπειρο, αλλά ολόκληρη την ελληνική περιφέρεια, που βιώνει την εγκατάλειψη και τη δημογραφική συρρίκνωση.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η αναφορά του στην ανάγκη μιας «ελευθερίας της παραμονής». Πρόκειται για μια έννοια βαθιά πολιτική, που έρχεται να αντιπαρατεθεί με τη λογική πως η μόνη διέξοδος για τους νέους είναι η φυγή. Για τον Τσίπρα, η ελευθερία δεν είναι απλώς η δυνατότητα μετακίνησης, αλλά το δικαίωμα να μπορείς να μείνεις στον τόπο σου, να εργαστείς και να ζήσεις αξιοπρεπώς. Και αυτό το δικαίωμα σήμερα αμφισβητείται, ιδιαίτερα σε περιοχές όπως η Ήπειρος.

Η κριτική του προς το κυρίαρχο οικονομικό μοντέλο υπήρξε ξεκάθαρη. Επανέφερε τη φράση «η ανισότητα είναι φυσικό φαινόμενο», όχι για να την αποδεχθεί, αλλά για να την αποδομήσει. Όπως εξήγησε, η λογική αυτή οδηγεί σε μια «φτηνή ανάπτυξη», βασισμένη στη συμπίεση μισθών και δικαιωμάτων, στην καταπάτηση κανόνων και στην περιβαλλοντική υποβάθμιση. Είναι ένα μοντέλο που ευνοεί τους λίγους και αφήνει πίσω τους πολλούς, ιδίως στις πιο αδύναμες περιοχές της χώρας.

Η σύνδεση αυτού του μοντέλου με τραγωδίες, όπως τα Τέμπη και η Βιολάντα στα Τρίκαλα, δεν ήταν τυχαία. Όταν ο Τσίπρας υπογράμμισε ότι δεν πρόκειται για «κακιά στιγμή», αλλά για το αποτέλεσμα ενός συστήματος χωρίς ελέγχους και λογοδοσία, έθεσε στο επίκεντρο την πολιτική ευθύνη. Η ανάπτυξη χωρίς κανόνες δεν είναι ουδέτερη· έχει κοινωνικό και ανθρώπινο κόστος.

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και η αναφορά του στην αδιαφάνεια. Οι απευθείας αναθέσεις, η καρτελοποίηση κρίσιμων τομέων της οικονομίας και η διαχείριση των δημόσιων πόρων χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, συνθέτουν –όπως περιέγραψε– ένα τοπίο όπου «όταν η διαφάνεια απουσιάζει, αυτό που ασφυκτιά δεν είναι μόνο η οικονομία, αλλά η ίδια η δημοκρατία». Πρόκειται για μια θέση που αγγίζει τον πυρήνα της πολιτικής κρίσης εμπιστοσύνης που βιώνει σήμερα η ελληνική κοινωνία.

Σε αυτό το πλαίσιο παρουσίασε την πρωτοβουλία του Ινστιτούτου του για την πλατφόρμα «Διαφάνεια», καθώς και την ανάγκη μιας «νέας μεταπολίτευσης». Όχι ως σύνθημα, αλλά ως αίτημα θεσμικής ανασυγκρότησης και επανασύνδεσης της πολιτικής με την κοινωνία. Η αναφορά του στη συνταγματική αναθεώρηση και το ερώτημα «μπορεί ο λύκος να φυλάξει τα πρόβατα;» ενίσχυσαν τη δυσπιστία του απέναντι σε αλλαγές που επιχειρούνται από εκείνους που ωφελούνται από το σημερινό σύστημα.

Κλείνοντας, οι επτά προτάσεις του για την περιφέρεια, από τις ενεργειακές κοινότητες έως τις θετικές διακρίσεις υπέρ της υπαίθρου, σκιαγράφησαν έναν εναλλακτικό προοδευτικό δρόμο. Έναν δρόμο όπου η περιφέρεια δεν βρίσκεται στο περιθώριο, αλλά στο κέντρο της πολιτικής.

Η ομιλία στα Ιωάννινα ανέδειξε κάτι ουσιαστικό: για τον Αλέξη Τσίπρα, η Ήπειρος δεν είναι απλώς γεωγραφική αναφορά. Είναι πολιτική ρίζα. Είναι το αντίβαρο στα «σαλόνια» και τα «πολιτικά τζάκια» της εξουσίας και η υπενθύμιση ότι η πολιτική, για να έχει νόημα, οφείλει να ξεκινά από την κοινωνία και να επιστρέφει σε αυτήν.