Του Σπύρου Δέδογλου
Μέρος 2ο
Στο πρώτο μέρος αυτής της συζήτησης αναδείξαμε μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί πίσω από στατιστικές και γενικόλογες εξαγγελίες:
Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει μόνο πρόβλημα ανάπτυξης. Αντιμετωπίζει πρόβλημα χωρικής και κοινωνικής επιβίωσης.
Το υδροκέφαλο «Αθηναϊκό κράτος», η εγκατάλειψη της παραγωγικής υπαίθρου και η σταδιακή συγκέντρωση της γης και της οικονομικής δραστηριότητας σε ολοένα λιγότερα χέρια δημιουργούν μια Ελλάδα δύο ταχυτήτων.
Από τη μία ένα υπερσυγκεντρωμένο κέντρο που συγκεντρώνει πληθυσμό, υπηρεσίες, επενδύσεις και ευκαιρίες.
Και από την άλλη μια περιφέρεια που γερνά, συρρικνώνεται και σε πολλές περιπτώσεις εγκαταλείπεται.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι πλέον μόνο τι πήγε λάθος.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι:
Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα διαφορετικό μοντέλο;
Η απάντηση είναι ναι.
Αλλά αυτό προϋποθέτει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την Αυτοδιοίκηση, την αγροτική παραγωγή και τελικά την ίδια την ανάπτυξη της χώρας.
Το λάθος να αντιμετωπίζουμε όλους τους Δήμους με τον ίδιο τρόπο
Ένα από τα μεγαλύτερα θεσμικά προβλήματα των τελευταίων δεκαετιών είναι ότι αντιμετωπίσαμε την ελληνική επικράτεια σαν να έχει παντού τις ίδιες ανάγκες.
Δεν έχει.
Άλλος είναι ο Δήμος Αθηναίων και άλλος ο Δήμος Σουφλίου.
Άλλη είναι η πραγματικότητα μιας πυκνοκατοικημένης μητρόπολης και άλλη μιας αγροτικής περιοχής με δεκάδες οικισμούς, τεράστιες αποστάσεις και διαρκώς μειούμενο πληθυσμό.
Η λογική των μεγάλων διοικητικών συνενώσεων, όπως εφαρμόστηκε μέσα από τον «Καλλικράτη» και τις μεταγενέστερες μεταρρυθμίσεις, αντιμετώπισε σε μεγάλο βαθμό το ζήτημα ως διοικητική άσκηση.
Όμως η Αυτοδιοίκηση δεν είναι μόνο διοίκηση.
Είναι εργαλείο ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και δημοκρατικής συμμετοχής.
Όταν ένας Δήμος αποκτά τεράστια γεωγραφική έκταση αλλά δεν διαθέτει τα αντίστοιχα εργαλεία και τους πόρους για να σχεδιάσει την ανάπτυξή του, η συνένωση μπορεί να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα υποτίθεται ότι λύνει.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα στον Έβρο είναι η συνένωση της Αλεξανδρούπολης με τις Φέρες.
Η διοικητική συνένωση μπορεί να έγινε για λόγους «ορθολογικότερης» διοίκησης.
Όμως η γεωγραφία, η παραγωγική φυσιογνωμία και οι ανάγκες των δύο περιοχών δεν είναι ίδιες.
Και η ανάπτυξη δεν μπορεί να σχεδιάζεται αγνοώντας τη γεωγραφία.
Χρειαζόμαστε Αγροτικούς Δήμους
Εδώ βρίσκεται η δική μου πρόταση:
Να θεσμοθετηθεί ο θεσμός του Αγροτικού Δήμου.
Όχι ως ένας ακόμη διοικητικός τύπος.
Αλλά ως ένας νέος αναπτυξιακός θεσμός της 4ης Δημοκρατίας.
Ένας Αγροτικός Δήμος δεν μπορεί να περιορίζεται στις κλασικές αρμοδιότητες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης:
- απορρίμματα,
- ύδρευση,
- οδοποιία,
- φωτισμός,
- καθημερινότητα.
Αυτά είναι απαραίτητα, αλλά δεν αρκούν.
Ο Δήμος μιας αγροτικής περιοχής πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει ενεργά στον παραγωγικό σχεδιασμό του τόπου.
Να διαθέτει επιστημονικό προσωπικό.
Να συνεργάζεται με πανεπιστήμια και ερευνητικούς φορείς.
Να οργανώνει δομές τεχνικής και επιστημονικής υποστήριξης των παραγωγών.
Να συμμετέχει στη δημιουργία συνεταιριστικών και παραγωγικών σχημάτων.
Να συνδέει την παραγωγή με τη μεταποίηση και την αγορά.
Να μπορεί να σχεδιάζει και να διεκδικεί ευρωπαϊκούς πόρους.
Να παρεμβαίνει στη διαχείριση της γης και των φυσικών πόρων με γνώμονα την παραγωγική ανασυγκρότηση.
Με λίγα λόγια, ο Αγροτικός Δήμος πρέπει να πάψει να είναι επαίτης πόρων από την Αθήνα και να γίνει παραγωγικός θεσμός της τοπικής οικονομίας.
Από τον Δήμο-διαχειριστή στον Δήμο-παραγωγό
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο της πρότασης.
Η Αυτοδιοίκηση του μέλλοντος δεν μπορεί να είναι απλώς ο διαχειριστής της καθημερινότητας.
Πρέπει να γίνει συνδιαμορφωτής της ανάπτυξης.
Ο Αγροτικός Δήμος μπορεί να δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε η τοπική παραγωγή να αποκτά προστιθέμενη αξία.
Γιατί σήμερα μεγάλο μέρος του προβλήματος βρίσκεται ακριβώς εκεί:
Παράγουμε προϊόντα, αλλά συχνά δεν παράγουμε τον πλούτο που αυτά μπορούν να δημιουργήσουν.
Το βαμβάκι, τα σιτηρά, το καλαμπόκι, τα κτηνοτροφικά προϊόντα, τα φρούτα, τα λαχανικά και κάθε άλλη τοπική παραγωγή δεν πρέπει να εγκαταλείπουν τον τόπο ως πρώτη ύλη για να επιστρέφουν ως ακριβότερο τελικό προϊόν.
Χρειάζεται:
- παραγωγή,
- τυποποίηση,
- μεταποίηση,
- branding,
- εμπορία,
- εξαγωγικός προσανατολισμός.
Η περιφέρεια πρέπει να κρατά μεγαλύτερο μέρος της αξίας που η ίδια παράγει.
Και αυτό απαιτεί θεσμούς που θα μπορούν να το σχεδιάσουν.
Η «Κοσμοσώτειρα»: ένα πιλοτικό μοντέλο για τον Έβρο
Στον Έβρο έχουμε τη δυνατότητα να δοκιμάσουμε αυτή την ιδέα στην πράξη.
Έχω προτείνει τη δημιουργία ενός Ειδικού Σχεδίου Αγροτικής Ανάπτυξης του Έβρου, με έναν πιλοτικό Αγροτικό Δήμο στον νότιο Έβρο, που θα μπορούσε να προκύψει από τη συνένωση των περιοχών των πρώην Δήμων Φερών και Τυχερού.
Έναν Δήμο με ένα όνομα που συνδέεται βαθιά με την ιστορία και την ταυτότητα της περιοχής:
«Κοσμοσώτειρα».
Η επιλογή δεν είναι τυχαία.
Η Παναγία Κοσμοσώτειρα των Φερών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά και πολιτιστικά σημεία του Έβρου.
Το όνομα θα μπορούσε να συμβολίζει κάτι περισσότερο:
τη μετάβαση από έναν τόπο που χάνει πληθυσμό σε έναν τόπο που ξαναδημιουργεί μέλλον.
Οι Αγροτοπόλεις του Έβρου
Ο Δήμος «Κοσμοσώτειρα» θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο πείραμα για μια νέα μορφή Αγροτόπολης.
Όχι μιας πόλης με την κλασική έννοια.
Αλλά ενός οργανωμένου παραγωγικού χώρου, όπου η γεωργία, η κατοικία, η εκπαίδευση, η έρευνα, η μεταποίηση και η κοινωνική ζωή θα συνδέονται μεταξύ τους.
Οι Φέρες και το Τυχερό μπορούν να λειτουργήσουν ως δύο βασικοί πόλοι ενός τέτοιου μοντέλου.
Κέντρα παραγωγής και γνώσης
Η γεωργική παραγωγή πρέπει να συνδεθεί με την επιστήμη.
Ο παραγωγός δεν μπορεί να είναι μόνος απέναντι στην αγορά, στην κλιματική αλλαγή, στο κόστος παραγωγής και στις νέες απαιτήσεις της ευρωπαϊκής γεωργίας.
Χρειάζεται:
- γεωπόνους,
- τεχνογνωσία,
- ψηφιακά εργαλεία,
- σύγχρονες καλλιεργητικές πρακτικές,
- πειραματικές καλλιέργειες,
- συνεργασία με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα.
Η γεωργία του μέλλοντος δεν θα είναι λιγότερο επιστημονική. Θα είναι περισσότερο.
Από το χωράφι στη μεταποίηση
Το δεύτερο βήμα είναι η μεταποίηση.
Δεν αρκεί να παράγουμε.
Πρέπει να μεταποιούμε στον τόπο μας.
Να δημιουργούμε τοπικά προϊόντα με ταυτότητα και υψηλή προστιθέμενη αξία.
Να δημιουργούμε επιχειρήσεις και θέσεις εργασίας γύρω από την παραγωγή.
Έτσι ο αγρότης παύει να είναι απλώς παραγωγός πρώτης ύλης και γίνεται μέρος μιας ολοκληρωμένης τοπικής οικονομίας.
Αγροτική στέγη: Να ξαναφέρουμε ανθρώπους στην ύπαιθρο
Υπάρχει όμως ένα ζήτημα που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε:
Πού θα μείνει ο νέος άνθρωπος που θέλει να επιστρέψει ή να εγκατασταθεί στην ύπαιθρο;
Δεν μπορούμε να μιλάμε για επιστροφή νέων στην περιφέρεια και ταυτόχρονα να τους αφήνουμε αντιμέτωπους με το κόστος της κατοικίας, της εγκατάστασης και της δημιουργίας μιας νέας παραγωγικής μονάδας.
Χρειάζεται μια νέα πολιτική αγροτικής στέγης.
Δημόσια ή δημοτική αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κατοικιών και κτιρίων.
Κίνητρα για την ανακαίνιση κλειστών κατοικιών.
Χαμηλότοκα ή άτοκα στεγαστικά εργαλεία.
Ειδικά προγράμματα για νέους αγρότες και νέες οικογένειες.
Δεν μπορείς να ξαναζωντανέψεις ένα χωριό αν δεν δώσεις πρώτα στους ανθρώπους τη δυνατότητα να κατοικήσουν σε αυτό.
Η κατοικία πρέπει να γίνει μέρος της αγροτικής πολιτικής.
Γιατί ο νέος αγρότης δεν χρειάζεται μόνο χωράφι.
Χρειάζεται σπίτι, σχολείο, υγεία, πρόσβαση στο διαδίκτυο, εισόδημα και προοπτική.
Η «Κοσμοσώτειρα» ως πρότυπο για όλη την Ελλάδα
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η πρόταση αυτή δεν αφορά μόνο τον Έβρο.
Ο Έβρος μπορεί να γίνει πιλοτικό εργαστήριο μιας νέας πολιτικής για την ελληνική ύπαιθρο.
Σε κάθε περιοχή της χώρας όπου υπάρχει παραγωγική γη, δημογραφική πίεση και ανάγκη ανασυγκρότησης θα μπορούσαν να δημιουργηθούν αντίστοιχα μοντέλα.
Αγροτικοί Δήμοι με διαφορετικά χαρακτηριστικά.
Άλλος στη Θεσσαλία.
Άλλος στη Μακεδονία.
Άλλος στην Πελοπόννησο.
Άλλος στην Κρήτη.
Άλλος στη Θράκη.
Δεν χρειάζεται να αντιγράψουμε μηχανιστικά τη Βόρεια Ευρώπη.
Χρειάζεται να δημιουργήσουμε το δικό μας ελληνικό μοντέλο.
Ένα μοντέλο που θα λαμβάνει υπόψη τον μικρό και κατακερματισμένο κλήρο, το ελληνικό ανάγλυφο, το κλίμα, τη νησιωτικότητα, τις παραμεθόριες περιοχές και τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Και αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να διεκδικήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση ειδικές και αποτελεσματικές προβλέψεις μέσα στην Κοινή Αγροτική Πολιτική για τις ιδιαίτερες συνθήκες του Ευρωπαϊκού Νότου.
Η περιφέρεια δεν ζητά ελεημοσύνη
Για δεκαετίες η σχέση κέντρου και περιφέρειας βασίστηκε σε μια λογική εξάρτησης.
Η Αθήνα αποφασίζει.
Η περιφέρεια διεκδικεί.
Η Αθήνα μοιράζει.
Η περιφέρεια περιμένει.
Αυτό το μοντέλο πρέπει να τελειώσει.
Η περιφέρεια δεν ζητά ελεημοσύνη.
Δεν ζητά προνόμια.
Ζητά τα εργαλεία για να δημιουργήσει.
Και αυτό είναι το πραγματικό νόημα της αποκέντρωσης.
Όχι να μεταφέρουμε απλώς αρμοδιότητες.
Αλλά να μεταφέρουμε πόρους, εξουσία, γνώση και δυνατότητα παραγωγής πλούτου.
Αυτό είναι που πρέπει να σημαίνει η 4η Ελληνική Δημοκρατία.
Μια Δημοκρατία που δεν θα συγκεντρώνει τα πάντα στο κέντρο, αλλά θα εμπιστεύεται την κοινωνία και τις τοπικές κοινότητες.
Από τον Έβρο μπορεί να ξεκινήσει μια διαφορετική Ελλάδα
Η «Κοσμοσώτειρα» δεν είναι απλώς μια πρόταση για έναν νέο Δήμο.
Είναι μια πρόταση για έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης.
Να δούμε την Αυτοδιοίκηση ως εργαλείο ανάπτυξης.
Να δούμε την αγροτική γη ως εθνικό παραγωγικό κεφάλαιο.
Να δούμε τον αγρότη όχι ως δικαιούχο επιδότησης, αλλά ως παραγωγό πλούτου.
Να δούμε την περιφέρεια όχι ως πρόβλημα που χρειάζεται κρατική ενίσχυση, αλλά ως λύση στο αναπτυξιακό πρόβλημα της χώρας.
Και πάνω απ’ όλα:
Να σταματήσουμε να θεωρούμε φυσιολογικό ότι για να προκόψει ένας νέος άνθρωπος πρέπει να φύγει από τον τόπο του.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να συνεχίσει να αδειάζει την περιφέρειά της και ταυτόχρονα να μιλά για ανάπτυξη.
Δεν μπορεί να χάνει αγρότες και να μιλά για παραγωγική ανασυγκρότηση.
Δεν μπορεί να κλείνει σχολεία και να μιλά για δημογραφικό.
Δεν μπορεί να εγκαταλείπει τα σύνορά της και να μιλά μόνο για εθνική ασφάλεια.
Η εθνική ασφάλεια ξεκινά από την κοινωνική και παραγωγική ζωντάνια των ακριτικών περιοχών.
Και αυτή η ζωντάνια δεν θα έρθει από μόνη της.
Χρειάζεται πολιτική απόφαση.
Χρειάζεται νέο θεσμικό μοντέλο.
Χρειάζεται μια νέα σχέση ανάμεσα στο κράτος, την Αυτοδιοίκηση και τον πολίτη.
Χρειάζεται η 4η Ελληνική Δημοκρατία.
Και το επόμενο ερώτημα είναι ακόμη μεγαλύτερο:
Πώς θα είναι οργανωμένη αυτή η 4η Δημοκρατία;
Ποιος θα αποφασίζει;
Ποιοι πόροι θα μεταφερθούν στην περιφέρεια;
Πώς θα αλλάξει η σχέση Αθήνας–Περιφέρειας;
Πώς θα συμμετέχει πραγματικά ο πολίτης στις αποφάσεις;
Και κυρίως:
Μπορούμε να περάσουμε από ένα συγκεντρωτικό «Κράτος-Πόλη» σε ένα πολυκεντρικό δημοκρατικό κράτος, όπου η ανάπτυξη και η εξουσία θα κατανέμονται σε ολόκληρη την Ελλάδα;
Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα του επόμενου βήματος.
Στο 3ο μέρος:
«Η 4η Ελληνική Δημοκρατία: Από το Αθηναϊκό Κράτος στο Πολυκεντρικό Δημοκρατικό Κράτος»
0 Σχόλια