Του Σπύρου Δέδογλου
μέρος 2ο
Στο πρώτο μέρος αυτού του άρθρου αναφερθήκαμε στην προειδοποίηση του ΔΝΤ για τη μεγάλη συγκέντρωση τραπεζικών εκθέσεων στους ίδιους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους.
Δεν πρόκειται για μια προειδοποίηση που πρέπει να οδηγήσει σε κινδυνολογία.
Οι ελληνικές τράπεζες είναι σήμερα πολύ ισχυρότερες από ό,τι ήταν πριν από την κρίση και οι δείκτες τους έχουν βελτιωθεί σημαντικά.
Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που δεν αφορά μόνο τις τράπεζες.
Αφορά το ίδιο το μοντέλο ανάπτυξης της χώρας.
Πού κατευθύνονται τα μεγάλα κεφάλαια;
Πού πραγματοποιούνται οι μεγάλες επενδύσεις;
Ποιοι τόποι κερδίζουν πληθυσμό, παραγωγή και ευκαιρίες;
Και ποιοι τόποι συνεχίζουν να αδειάζουν;
Εδώ συναντάμε το «Κράτος-Πόλη» της Αθήνας.
🏙️ Όταν η Αθήνα λειτουργεί σαν «Κράτος-Πόλη»
Όταν χρησιμοποιώ τον όρο «Κράτος-Πόλη», εννοώ την Αθήνα.
Μια Αθήνα που, στη σύγχρονη Ελλάδα, δεν είναι απλώς η πρωτεύουσα και διοικητικό κέντρο της χώρας.
Έχει εξελιχθεί σε έναν υπερσυγκεντρωτικό πόλο, όπου συγκεντρώνονται δυσανάλογα η οικονομική δραστηριότητα, η πολιτική εξουσία, οι μεγάλες επιχειρήσεις, οι υπηρεσίες, οι υποδομές και τα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Δεν είναι απλώς θέμα γεωγραφίας.
Είναι θέμα κατανομής δύναμης.
Είναι θέμα κατανομής ευκαιριών.
Είναι θέμα κατανομής πόρων.
Και τελικά είναι θέμα δημοκρατίας.
Γιατί όταν η οικονομική δραστηριότητα συγκεντρώνεται στην Αθήνα, εκεί συγκεντρώνεται σταδιακά και μεγάλο μέρος της οικονομικής και πολιτικής επιρροής.
Εκεί βρίσκονται οι μεγάλες επιχειρήσεις.
Εκεί οι μεγάλες υπηρεσίες.
Εκεί τα κέντρα αποφάσεων.
Εκεί μεγάλο μέρος των επενδύσεων.
Και όσο περισσότερο συγκεντρώνεται η δραστηριότητα στην Αθήνα, τόσο περισσότερο ενισχύεται η ίδια η συγκέντρωση.
Ένας φαύλος κύκλος.
🌾 Και η περιφέρεια;
Την ίδια ώρα, μεγάλο μέρος της ελληνικής περιφέρειας αντιμετωπίζει μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.
Ο Έβρος γνωρίζει εδώ και χρόνια τις συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης.
Χωριά αδειάζουν.
Νέοι άνθρωποι φεύγουν.
Η αγροτική παραγωγή πιέζεται.
Οι τοπικές οικονομίες συρρικνώνονται.
Οι δημόσιες υπηρεσίες δυσκολεύονται να διατηρήσουν την απαιτούμενη δυναμικότητα.
Και αυτό δεν αφορά μόνο τον Έβρο.
Αφορά πολλές περιοχές της χώρας.
Από τη Θράκη και τη Μακεδονία μέχρι τη Θεσσαλία, τη Δυτική Μακεδονία και την ελληνική περιφέρεια συνολικά.
Την ώρα, λοιπόν, που συζητούμε για μεγάλες επενδύσεις και δισεκατομμύρια ευρώ, πρέπει να απαντήσουμε σε κάτι πολύ απλό:
Πόσο από αυτόν τον πλούτο δημιουργεί πραγματική ζωή στην περιφέρεια;
Γιατί ανάπτυξη δεν είναι μόνο ένας αυτοκινητόδρομος.
Δεν είναι μόνο ένα μεγάλο επενδυτικό σχέδιο.
Δεν είναι μόνο ένα μεγάλο επιχειρηματικό project.
Ανάπτυξη είναι να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να παραμείνει στον τόπο του.
Να μπορεί να δημιουργήσει επιχείρηση.
Να μπορεί να καλλιεργήσει τη γη του.
Να μπορεί να βρει δουλειά.
Να μπορεί να μεγαλώσει τα παιδιά του.
Να αισθάνεται ότι ο τόπος του έχει μέλλον.
💰 Δεν αρκεί να μετράμε τα δισεκατομμύρια
Έχουμε μάθει να μετράμε την ανάπτυξη με αριθμούς.
Πόσα δισεκατομμύρια επενδύθηκαν.
Πόσα έργα ξεκίνησαν.
Πόσα χρήματα απορροφήθηκαν.
Πόσες επενδύσεις ανακοινώθηκαν.
Όλα αυτά είναι σημαντικά.
Δεν είναι όμως αρκετά.
Γιατί υπάρχει και ένας άλλος δείκτης ανάπτυξης που συνήθως δεν βρίσκεται στους οικονομικούς πίνακες:
πόσοι άνθρωποι έμειναν στον τόπο τους.
Αν ένας νομός αποκτά μεγάλες επενδύσεις αλλά χάνει πληθυσμό, τότε κάτι δεν λειτουργεί σωστά.
Αν μια περιοχή αποκτά υποδομές αλλά χάνει παραγωγούς, τότε κάτι δεν λειτουργεί σωστά.
Αν δημιουργούνται μεγάλοι οικονομικοί όμιλοι αλλά η μικρή επιχείρηση δεν μπορεί να βρει χρηματοδότηση, τότε κάτι δεν λειτουργεί σωστά.
Και αν η ανάπτυξη δημιουργεί πλούτο αλλά ο πλούτος συγκεντρώνεται συνεχώς στην Αθήνα, τότε πρέπει να ξαναδούμε το μοντέλο.
Η 4η Δημοκρατία πρέπει να είναι και νέα οικονομική γεωγραφία
Γι' αυτό η συζήτηση για την 4η Ελληνική Δημοκρατία των Πολιτών δεν μπορεί να περιοριστεί στους θεσμούς.
Η νέα δημοκρατική εποχή πρέπει να αφορά και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε την οικονομική ζωή της χώρας.
Χρειαζόμαστε μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στην Αθήνα και την περιφέρεια.
Μια σχέση που δεν θα βασίζεται στη λογική:
«το κέντρο αποφασίζει και η περιφέρεια περιμένει».
Χρειαζόμαστε:
θετική διάκριση υπέρ της περιφέρειας, ιδιαίτερα στις περιοχές που αντιμετωπίζουν δημογραφική και παραγωγική κατάρρευση,
ουσιαστική αποκέντρωση, με πόρους, αρμοδιότητες και πραγματική δυνατότητα λήψης αποφάσεων,
περιφερειακές παραγωγικές στρατηγικές, προσαρμοσμένες στις δυνατότητες κάθε περιοχής,
πρόσβαση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση, ώστε η τραπεζική πίστη να μη λειτουργεί μόνο υπέρ των ήδη ισχυρών,
κοινωνικό και θεσμικό έλεγχο στις μεγάλες δημόσιες χρηματοδοτήσεις και επενδύσεις,
και πάνω απ' όλα, ενεργούς πολίτες, που θα συμμετέχουν στις αποφάσεις και δεν θα είναι απλοί θεατές.
🧭 Από το «Κράτος-Πόλη» στο κράτος των πολιτών
Το μεγάλο στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι να σταματήσουμε τις μεγάλες επενδύσεις.
Είναι να δημιουργήσουμε μια χώρα όπου οι μεγάλες επενδύσεις θα λειτουργούν προς όφελος μιας ισόρροπης ανάπτυξης.
Δεν μπορεί η περιφέρεια να αντιμετωπίζεται μόνο ως χώρος εξόρυξης πόρων, παραγωγής ενέργειας, διέλευσης δικτύων ή κατασκευής υποδομών.
Η περιφέρεια πρέπει να γίνει πρωταγωνιστής της ανάπτυξης.
Ο Έβρος, για παράδειγμα, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως ακριτικός νομός.
Είναι η ανατολική πύλη της Ευρώπης.
Η Θράκη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως περιοχή που πρέπει να «κρατήσουμε όρθια».
Πρέπει να γίνει περιοχή που θέλουμε να αναπτύξουμε.
Αυτό σημαίνει αλλαγή αντίληψης.
Από την πολιτική της διαχείρισης στην πολιτική της δημιουργίας.
Από την επιδοματική λογική στην παραγωγική ανασυγκρότηση.
Από την υπερσυγκέντρωση στην αποκέντρωση.
Από το «Κράτος-Πόλη της Αθήνας» στο κράτος των πολιτών και των περιφερειών του.
🔴 Και τελικά, ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;
Επιστρέφουμε έτσι στο αρχικό ερώτημα.
Ποιος πληρώνει όταν ένα μεγάλο οικονομικό σύστημα παίρνει λάθος δρόμο;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι πάντα η ίδια.
Δεν μπορεί να είναι ο πολίτης.
Δεν μπορεί η κοινωνία να καλείται κάθε φορά να πληρώσει τον λογαριασμό μιας κρίσης που δημιουργήθηκε αλλού.
Δεν μπορεί η περιφέρεια να πληρώνει με πληθυσμό, ερήμωση και απώλεια παραγωγικής δυναμικότητας το κόστος ενός μοντέλου που συγκεντρώνει συνεχώς πλούτο και δύναμη στην Αθήνα.
Γι' αυτό η συζήτηση για την 4η Δημοκρατία δεν είναι μια θεωρητική συζήτηση.
Είναι πρόταση για μια διαφορετική Ελλάδα.
Μια Ελλάδα στην οποία:
η οικονομική δύναμη δεν θα σημαίνει πολιτική παντοδυναμία,
η ανάπτυξη δεν θα σημαίνει εγκατάλειψη της περιφέρειας,
η χρηματοδότηση δεν θα αφορά μόνο τους μεγάλους,
και το κράτος δεν θα λειτουργεί ως μηχανισμός αναπαραγωγής της ίδιας συγκέντρωσης.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ένα ακόμη μεγαλύτερο «Κράτος-Πόλη» της Αθήνας.
Χρειάζεται να γίνει ένα πραγματικό κράτος των πολιτών του.
Και αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι ένα από τα βασικά νοήματα της μετάβασης από τη Μεταπολίτευση στη Νέα Δημοκρατική Εποχή.
Γιατί η δημοκρατία δεν είναι μόνο το δικαίωμα να ψηφίζουμε.
Είναι και το δικαίωμα να έχουμε μέλλον στον τόπο μας.
Και αυτό το μέλλον δεν μπορεί να αποφασίζεται μόνο στην Αθήνα.
0 Σχόλια