«Κανόνια» υπερδανεισμού στο «Κράτος-Πόλη» της Αθήνας: Ποιος πληρώνει ξανά τον λογαριασμό;

 Του Σπύρου Δέδογλου

Μερος 1ο 

Η Ελλάδα έχει μια κακή συνήθεια: ξεχνάει γρήγορα.

Ξεχνάει τι συνέβη όταν η υπερχρέωση επιχειρήσεων και τραπεζών μετατράπηκε σε συστημικό πρόβλημα. Ξεχνάει τα «κόκκινα» δάνεια, τις ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών και τον λογαριασμό που τελικά κλήθηκε να πληρώσει ολόκληρη η κοινωνία.

Και σήμερα, ενώ θέλουμε να πιστεύουμε ότι εκείνη η εποχή έχει οριστικά περάσει, μια έκθεση του ΔΝΤ έρχεται να χτυπήσει ένα καμπανάκι.

Όχι για να προκαλέσει πανικό.

Αλλά για να προκαλέσει προβληματισμό.

🚨 Το 121,6% που πρέπει να μας προβληματίσει

Το ΔΝΤ, στην πρόσφατη αξιολόγησή του για το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, επισημαίνει έναν σημαντικό κίνδυνο συγκέντρωσης.

Οι δέκα μεγαλύτερες κοινές εκθέσεις των συστημικών τραπεζών προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις αντιστοιχούν στο 121,6% του κεφαλαίου Tier 1 πριν από τα μέτρα μείωσης του πιστωτικού κινδύνου και στο 81% μετά από αυτά.

Τι σημαίνει αυτό;

Ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος της τραπεζικής έκθεσης είναι συγκεντρωμένο στους ίδιους μεγάλους επιχειρηματικούς δανειολήπτες.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος.

Δεν σημαίνει ότι οι δέκα επιχειρήσεις αυτές είναι σήμερα προβληματικές ούτε ότι επίκειται τραπεζική κατάρρευση. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι ελληνικές τράπεζες παραμένουν ανθεκτικές ακόμη και σε δυσμενή σενάρια.

Όμως προειδοποιεί ότι, εάν μία ή περισσότερες από αυτές τις μεγάλες επιχειρήσεις αντιμετώπιζαν σοβαρή οικονομική δυσχέρεια, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να μεταδοθούν σε ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα.

Αυτό είναι το καμπανάκι.

💣 Όταν ο ιδιωτικός κίνδυνος γίνεται συστημικός

Ένα μεγάλο επιχειρηματικό δάνειο είναι, καταρχήν, υπόθεση της επιχείρησης και της τράπεζας.

Όταν όμως οι ίδιες μεγάλες επιχειρήσεις έχουν σημαντικές χρηματοδοτήσεις από πολλές τράπεζες ταυτόχρονα, τότε ο κίνδυνος δεν μένει μόνο ανάμεσα στον δανειολήπτη και την τράπεζά του.

Γίνεται κοινός κίνδυνος.

Και όταν ένας κίνδυνος γίνει συστημικός, το ερώτημα δεν μπορεί παρά να είναι:

Ποιος πληρώνει αν έρθει ο λογαριασμός;

Η ελληνική κοινωνία έχει ήδη βιώσει αυτή την ιστορία.

Η χώρα πλήρωσε πολύ ακριβά την προηγούμενη κρίση. Οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μεταφέρθηκαν σταδιακά εκτός των τραπεζικών ισολογισμών και το τραπεζικό σύστημα αναδιαρθρώθηκε.

Η κατάσταση σήμερα είναι σαφώς διαφορετική.

Όμως το πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους δεν εξαφανίστηκε.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, τον Σεπτέμβριο του 2025 τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που διαχειρίζονταν εταιρείες διαχείρισης ανέρχονταν σε 72,6 δισ. ευρώ σε αρχική ονομαστική αξία.

Άρα, η κρίση του παρελθόντος άφησε πίσω της ένα πολύ μεγάλο απόθεμα χρέους.

Και αυτό μας υποχρεώνει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν βλέπουμε ξανά υψηλές συγκεντρώσεις δανεισμού.

💰 Η νέα χρηματοδότηση πηγαίνει εκεί που υπάρχει ήδη δύναμη

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο στοιχείο στην έκθεση του ΔΝΤ που αξίζει ιδιαίτερης προσοχής.

Η ανάκαμψη της τραπεζικής χρηματοδότησης στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει οδηγηθεί κυρίως από δάνεια προς μεγάλες επιχειρήσεις.

Την ίδια ώρα, η πρόσβαση μικρότερων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση εξακολουθεί να είναι πιο δύσκολη.

Και εδώ γεννιέται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα:

Ποιο αναπτυξιακό μοντέλο οικοδομούμε;

Γιατί μια οικονομία ασφαλώς χρειάζεται μεγάλες επιχειρήσεις.

Χρειάζεται επενδύσεις.

Χρειάζεται μεγάλες υποδομές.

Χρειάζεται ισχυρό τραπεζικό σύστημα.

Αλλά χρειάζεται και χιλιάδες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, αγρότες, επαγγελματίες και παραγωγούς που μπορούν να χρηματοδοτήσουν τη δική τους ανάπτυξη.

Αν το τραπεζικό χρήμα κατευθύνεται κυρίως εκεί όπου υπάρχει ήδη μεγάλη οικονομική ισχύς, τότε δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:

ο μεγάλος γίνεται μεγαλύτερος και ο μικρός δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο να μεγαλώσει.

Και αυτό δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα.

Είναι ζήτημα δημοκρατίας και κοινωνικής ισορροπίας.

⚠️ Ιδιωτικά κέρδη, κοινωνικοποιημένοι κίνδυνοι;

Δεν υποστηρίζω ότι κάθε μεγάλη χρηματοδότηση είναι κακή.

Ούτε ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν πρέπει να στηρίζονται.

Το ερώτημα είναι άλλο:

Πού σταματά η επιχειρηματική ανάπτυξη και πού αρχίζει ο κίνδυνος για ολόκληρη την κοινωνία;

Δεν μπορεί τα κέρδη να είναι ιδιωτικά και οι μεγάλες ζημιές να μετατρέπονται τελικά σε κοινωνική υπόθεση.

Και κυρίως δεν μπορεί να δημιουργείται η λογική των επιχειρήσεων που είναι «πολύ μεγάλες για να καταρρεύσουν».

Γιατί τότε δημιουργείται ένας ιδιότυπος μηχανισμός:

• η επιχείρηση αναλαμβάνει το επιχειρηματικό ρίσκο,

• η τράπεζα αναλαμβάνει τον πιστωτικό κίνδυνο,

• το κράτος βρίσκεται πίσω από ένα μέρος του χρηματοπιστωτικού συστήματος,

• και σε μια μεγάλη κρίση ο τελικός κίνδυνος μπορεί να περάσει στην κοινωνία.

Αυτό ακριβώς πρέπει να προλάβουμε.

Όχι όταν θα έχει συμβεί.

Τώρα.

🏦 Οι τράπεζες είναι ισχυρότερες. Η προειδοποίηση όμως παραμένει

Η εικόνα σήμερα δεν είναι ίδια με εκείνη της προηγούμενης δεκαετίας.

Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει σημαντική βελτίωση της ποιότητας των τραπεζικών χαρτοφυλακίων. Το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων είχε μειωθεί στο 3,3% στο τέλος του 2025, ενώ το ΔΝΤ διαπιστώνει ότι οι ελληνικές τράπεζες περνούν τα βασικά stress tests με ανθεκτικότητα.

Ακριβώς γι' αυτό η προειδοποίηση πρέπει να διαβαστεί ψύχραιμα.

Δεν είναι προειδοποίηση για το σήμερα.

Είναι προειδοποίηση για το αύριο.

Το ΔΝΤ ζητά στενή παρακολούθηση των κοινών μεγάλων εκθέσεων των τραπεζών και μεγαλύτερη διαφοροποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία.

Δεν πρέπει να περιμένουμε την επόμενη κρίση για να διαπιστώσουμε ότι κάποιοι κίνδυνοι είχαν γίνει πολύ μεγάλοι.

---

Γιατί όμως αυτή η συζήτηση συνδέεται με το «Κράτος-Πόλη»;

Όταν μιλώ για «Κράτος-Πόλη», μιλώ για την Αθήνα. Για την Αθήνα που δεν είναι απλώς η πρωτεύουσα της χώρας, αλλά έχει συγκεντρώσει πάνω της ένα δυσανάλογο μέρος της οικονομικής, πολιτικής και πληθυσμιακής ισχύος της Ελλάδας.

Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσα δανείζονται οι μεγάλες επιχειρήσεις.

Είναι και πού συγκεντρώνεται το χρήμα, πού συγκεντρώνονται οι επενδύσεις και ποιοι τόποι της χώρας μένουν έξω από αυτή τη διαδικασία.

Και εκεί αρχίζει η δεύτερη μεγάλη συζήτηση.

Συνεχίζεται στο 2ο μέρος: «Το “Κράτος-Πόλη” της Αθήνας και η Ελλάδα της περιφέρειας – Η απάντηση της 4ης Δημοκρατίας».