Κείμενο του Ιωάννη Α. Σαρσάκη (Καστροπολίτη)
Σχετικά με το μοναχισμό και τα μοναστήρια του Διδυμοτείχου έχουν διασωθεί, εκτός από αρχαιολογικά ευρήματα, δύο σημαντικότατες ιστορικές πηγές (ανάμεσα σε άλλες), που αναφέρονται στην ύπαρξη μοναστηριών στην περιοχή μας, κατά την εποχή του Βυζαντίου. Αφορμή για την ύπαρξη αυτών των δύο πηγών, αποτέλεσε ο περιορισμός – εκτόπιση του Θεόδωρου Μετοχίτη, από την Κωνσταντινούπολη στο Διδυμότειχο. Ο Μετοχίτης (πανεπιστήμων της εποχής) υπήρξε Μέγας Λογοθέτης (πρωθυπουργός) του Ανδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου. Όταν το 1328 ο Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος επικράτησε στον εμφύλιο έναντι του παππού του Ανδρονίκου Β΄, τιμώρησε τον Μετοχίτη στέλνοντάς τον στο Διδυμότειχο, όπου και διέμεινε για περίπου δύο χρόνια (1328-1330).
Ο Θεόδωρος Μετοχίτης παρακινούμενος από τους μοναχούς του Διδυμοτείχου συνέγραψε τον βίο ενός τοπικού μας αγίου, του Οσίου Ιωάννη του Νέου, που ήταν μοναχός και έζησε κατά το τέλος του 10ου και στις αρχές του 11ου αιώνα. Στο προοίμιο του κειμένου αναφέρει τα εξής : «διέμεινα σε κάποια μονή, που είναι η πρώτη ανάμεσα σε άλλες μονές της πόλης ¨και τοίνυν μονή δη τινι, η τα πρώτα των κατ’ αυτήν¨». Ο Ιωάννης Καντακουζηνός, ο οποίος έζησε (μαζί με την οικογένεια του) και στέφθηκε αυτοκράτορας στο Διδυμότειχο, στην ιστορία που συνέγραψε, αναφερόμενος στον περιορισμό του Μετοχίτη στην Καστροπολιτεία του Διδυμοτείχου γράφει τα εξής : «ο αυτοκράτορας διέταξε τον μέγα λογοθέτη να μεταβεί στο Διδυμότειχο και να μείνει σε μία από τις μονές που υπήρχαν εκεί : ¨εν ενί των αυτόθι φροντιστηρίων¨».
Από τα παραπάνω διαπιστώνουμε, ότι αμφότερες οι πηγές αναφέρονται στην ύπαρξη περισσοτέρων από μίας μονών στην Καστροπολιτεία του Διδυμοτείχου. Ο Δρ. Γεώργιος Χαριζάνης, καθηγητής Βυζαντινής ιστορίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, στη διδακτορική διατριβή που συνέγραψε με τίτλο : «Ο μοναχισμός στην Θράκη κατά τους Βυζαντινούς αιώνες», αναφέρει πως στην περιοχή του Διδυμοτείχου υπήρχαν μοναστήρια, καθώς και μοναστική παράδοση. Σε βυζαντινά κείμενα καταγράφονται : η μονή του Οσίου Ιωάννη του Νέου, η Μονή ¨Δυδίμου¨, η μονή Σωτήρος Παντοκράτορος, η μονή Θεομήτορος Οδηγήτριας και η μονή Γαυρά.
Θα πρέπει να επισημάνουμε, ότι διασώζονται αρχαιολογικά, ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία που μαρτυρούν την ύπαρξη και άλλων μοναστηριών, όπως : της μονής του Αγίου Γεωργίου Παλαιοκαστρίτη, της μονής των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, καθώς και ενός μονυδρίου της Παλαιολόγειας εποχής. Επίσης αντίστοιχα στοιχεία συνηγορούν υπέρ της χρήσης φυσικών ή λαξευτών σπηλαίων ως μοναστηριών και ασκηταριών, τόσο εντός όσο και εκτός των τειχών.
Όπως θα αναλυθεί στη συνέχεια, κάποια από τα μοναστήρια της περιοχής του Διδυμοτείχου βρίσκονται σε άρρηκτη σύνδεση με τους τοπικούς Αγίους της ιστορικής μας Καστροπολιτείας. Ενημερωτικά να αναφέρουμε, ότι η τοπική μας αγιολογία περιλαμβάνει δεκατρείς μορφές, εκ των οποίων οι ένδεκα είχαν λάβει τη μοναχική κουρά. Ακολουθώντας τη χρονολογική σειρά της βιοτής τους, οι Άγιοι αυτοί είναι : Ο Όσιος Ιωάννης ο Νέος, ο Άγιος Ιωάννης Βατάτζης, η Οσία Θεοδώρα Βασίλισσα της Άρτας, ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς, ο Άγιος Ιλαρίωνας, ο Άγιος Γαβριήλ, ο Άγιος Ιάκωβος και οι μαθητές του Ιάκωβος και Διονύσιος, ο Άγιος Νικόλαος ο Παντοπώλης, ο Άγιος Παρθένιος ο Ιερομόναχος, ο Άγιος Παρθένιος ο Διάκονος και ο Άγιος Κύριλλος Στ΄ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.
Μονή Οσίου Ιωάννου του Νέου (Μονή ¨Δυδίμου¨)
Αναφορικά με την μονή και τον Όσιο Ιωάννη τον Νέο, του οποίου (όπως προαναφέραμε), τον βίο συνέγραψε ο Θεόδωρος Μετοχίτης, πληροφορούμαστε τα εξής : «Από μικρός έδειχνε ιδιαίτερη επιμέλεια στη μελέτη των θείων γραφών. Ακολουθώντας τις διδαχές του Ευαγγελίου, περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα και έφυγε σε έρημο τόπο. Εκεί ζούσε κατά τρόπο ασκητικό. Προσπαθούσε να μιμηθεί στις αρετές τον συνονόματό του Ιωάννη Πρόδρομο και τον προφήτη Ηλία. Τρεφόταν μόνο με χόρτα, έπινε νερό και για επανωφόρι του είχε ένα τρίχινο χιτώνιο. Κατοικούσε σε ένα απρόσιτο σπήλαιο, μακριά από τους ανθρώπους. Τυχαία ο τοπικός διοικητής (του Διδυμοτείχου) βγαίνοντας για κυνήγι τον συνάντησε. Έμεινε εντυπωσιασμένος από την τραχύτητα της ζωής του και αφού του φανέρωσε τη σφοδρή επιθυμία του να οικοδομήσει ναό και να ιδρύσει μονή «εν επικαίρω τόπω της χώρας» προσπάθησε να τον πείσει να αναλάβει την ηγουμενεία. Αμετάπειστος ο Ιωάννης έφυγε κρυφά σε άλλην ¨ερήμην οίκησιν¨. Ύστερα από τις επίμονες προσπάθειες του διοικητή και με τη μεσολάβηση ενός γέροντα μοναχού, πείσθηκε και επέστρεψε από τον τόπο της ασκήσεώς του. Ιδρύθηκε τότε αμέσως με την επιχορήγηση του παραπάνω άρχοντα μια περίλαμπρη μονή. Πλήθος μοναχών προσέτρεξε και τέθηκε υπό την ηγουμενεία του Ιωάννη, ο οποίος έφυγε και πάλι στην ερημιά. Στη θέση του άφησε έναν πρεσβύτερο μοναχό, που μετά από λίγο πέθανε. Έτσι αναγκαστικά επανήλθε, για να αναλάβει ξανά την ηγουμενεία».
Όσον αφορά την ίδρυση μονής «εν επικαίρω τόπω της χώρας» και οικοδόμηση μεγαλοπρεπούς ναού από τον Όσιο Ιωάννη τον Νέο : «ώστε να γίνει ο ωραιότερος και ο καλύτερος», θα πρέπει να επισημάνουμε, ότι στην περιοχή του Αγίου Βλασίου (2,5 χλμ δυτικά του Διδυμοτείχου) υπάρχουν ερείπια παλαιοχριστιανικού ναού. Τα ερείπια αυτά σε μεγάλο μέρος ανακαλύφθηκαν το 1970 από τον αείμνηστο Διδυμοτειχίτη Σταύρο Τσορτσόρη, κατά την προσπάθειά του να αναγείρει ένα παρεκκλήσι στη μνήμη του Αγίου Βλασίου. Περί βυζαντινών ερειπίων και ύπαρξης μονής στην περιοχή κάνει λόγο και ο Αρχιμανδρίτης Νικόλαος Βαφείδης, ο οποίος αναφέρει τα εξής : «Καθώς επίσης και μίαν άλλην μονήν, ευρισκομένην πιθανόν άλλοτε εις το τόπον (Ταούκ-Γιεμέζ) του αγιάσματος του Αγίου Βλασίου, όπου υπάρχουν βυζαντινά ερείπια».
Ο Δρ. Αθανάσιος Γουρίδης αναφέρει σχετικώς : «αποκαλύφθηκαν ερείπια παλαιοχριστιανικού ναού, δηλαδή μεγάλη ημικυκλική αψίδα και οι συνεχόμενοι με αυτήν τοίχοι, όπως και άφθονο οικοδομικό υλικό. Στις αρχές της δεκαετίας του ΄90 διεξήχθη ανασκαφή, η οποία αποκάλυψε επάλληλα, πιθανώς τρία σε αριθμό εκκλησιαστικά κτίσματα της παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής περιόδου, από τα οποία το νεότερο είναι
0 Σχόλια