Ρεπορτάζ: Γιώργος Κώνστας (Χανιά), Νίκος Πατούνας (Έβρος)
Από τον Έβρο μέχρι τα Χανιά, τα δύο άκρα της χώρας αντιμετωπίζουν το ίδιο παράδοξο: την ώρα που η λειψυδρία γίνεται ολοένα πιο απειλητική, μεγάλα υδραυλικά έργα παραμένουν ανενεργά, ημιτελή ή εγκλωβισμένα σε δεκαετίες σχεδιασμών και καθυστερήσεων. Το κοινό ρεπορτάζ του Ράδιο Έβρος/radioevros.gr και των “Χανιώτικων Νέων”, που υλοποιείται με την υποστήριξη του incubator του iMEdD, φωτίζει τα “φαντάσματα της λειψυδρίας”: φράγματα, υδροταμιευτήρες και λιμνοδεξαμενές που κόστισαν ή σχεδιάστηκαν να κοστίσουν εκατομμύρια ευρώ, χωρίς να προσφέρουν μέχρι σήμερα την ασφάλεια νερού που χρειάζονται οι αγρότες και οι τοπικές κοινωνίες.
Χανιά: Εκατομμύρια ευρώ για ένα φράγμα που δεν λειτούργησε ποτέ
Ο καυτός καλοκαιρινός ήλιος “χαιδεύει” τα χιλιάδες στρέμματα με αβοκάντο στον κάμπο των Χανίων. Ο αγρότης Ευτύχης Τρικουνάκης χάνεται μέσα σε έναν από τους αβοκαντεόνες που διατηρεί στο χωριό Σκινές, 15 χλμ. από τη πρωτεύουσα του Νομού και μας καλεί να τον ακολουθήσουμε. «Δες! Το αβοκάντο θέλει περισσότερο νερό από την ελιά και την πορτοκαλιά που είναι οι παραδοσιακές μας καλλιέργειες, αλλά κυρίως θέλει σταθερή παροχή» μας εξηγεί καθώς πιάνει ένα λάστιχο ποτίσματος να ελέγξει κάποια διαρροή.
Τα αβοκάντο που έχουν φυτευτεί κατά χιλιάδες στη Δυτ. Κρήτη τα τελευταία χρόνια απαιτούν επαρκή ποσότητα νερού, σημειώνει ο αγρότης Ε. Τρικουνάκης.
–
Λίγα χιλιόμετρα από το Σκινέ βρίσκεται το φράγμα Βαλσαμιώτη (χωρητικότητας 6 εκ. κυβικά), ένα από τα έργα “φαντάσματα”. Ξεκίνησε να σχεδιάζεται τη δεκαετία του ’80, άρχισε να κατασκευάζεται στα 2005 με αρχικό προϋπολογισμό 18,5 εκ. ευρώ, ολοκληρώθηκε το 2014 αφού πρώτα είχαν δαπανηθεί 44,6 εκ. ευρώ (στοιχειά Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης) με διαδοχικές αυξήσεις των δαπανών αλλά… δεν λειτούργησε ποτέ πλήρως! Αιτία, οι διαρροές από τους πρώτους μήνες, διαρροές που κατέληγαν στα υπόγεια των σπιτιών και στους δρόμους του γειτονικού χωριού Βατόλακος πλημμυρίζοντας το!
Το 2007, όταν κατά την κατασκευή διαπιστώθηκαν προβλήματα, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης που ήταν ο φορέας κατασκευής προσκάλεσε τον κορυφαίο Καναδό φραγματολόγο V. Miligan να δει τις μελέτες και να προτείνει λύσεις.
«Οι μελετητές είχαν εκτιμήσει πως τα πετρώματα ήταν κατάλληλα για να δεχθούν τον συγκεκριμένο τύπο φράγματος κάτι που τελικά αποδείχθηκε λάθος», τόνισε ο Miligan στην έκθεση του προς το Υπουργείο και συμπλήρωνε ότι «δεν έχω άμεση γνώση για φράγματα σκληρού επιχώματος, όπως του Βαλσαμιώτη, υψηλότερα από 25 μέτρα. Το γεγονός ότι το φράγμα Βαλσαμιώτη έχει προταθεί να φτάσει τα 70 μέτρα είναι εκτός της εμπειρίας μου και, με όλο το σεβασμό, πιστεύω ότι είναι εκτός της εμπειρίας και των περισσότερων μηχανικών… Είναι προφανές ότι έχω σοβαρές ανησυχίες για την επιτυχή κατασκευή του φράγματος». Παρόλα αυτά οι εργασίες συνεχίσθηκαν!
«Θα πρεπε να ντρέπονται! Πως αισθάνονται αυτοί που διοικούν πραγματικά που ένα τέτοιο έργο που κόστισε τόσα εκατομμύρια δεν λειτούργησε ποτέ;» αναρωτιέται ο Τρικουνάκης, που εκτιμά πως αν το φράγμα έδινε νερό τα αβοκάντο θα ήταν πιο παραγωγικά και τις ξηρές χρονιές οι αγρότες δεν θα έδιναν αγώνα κυριολεκτικά για λίγες σταγόνες νερού παραπάνω. «Χάρις στο αβοκάντο, επειδή έχει καλύτερη τιμή από το πορτοκάλι και το λάδι, έχουν φυτευτεί τα τελευταία 15 χρόνια χιλιάδες δέντρα και εγκαταλελειμμένα χωράφια πλέον χρησιμοποιούνται. Αλλά πώς θα δώσουν παραγωγή χωρίς νερό; Έτσι όπως πάει ούλοι οι αγρότες θα τα εγκαταλείψουμε και θα πάμε στα ξενοδοχεία να δουλέψουμε! Εκεί μήνας μπαίνει -μήνας βγαίνει, το μεροκάματο το έχεις» καταλήγει.
Κοντά στο φράγμα ζει και ο υπεύθυνος εργαστηρίου εδαφολογίας και φυλλοδιαγνωστικής του ΜΑΙΧ (Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων- Ευρωπαϊκός θεσμός) Γιώργος Πρεκατσάκης. «Οι άνθρωποι συχνά νιώθουν ένα δέος απέναντι στα μεγάλα έργα και νομίζουν ότι οι υπεύθυνοι τα ξέρουν όλα, στην πορεία αποδεικνύεται συνήθως πως πίσω από ένα μεγάλο έργο βρίσκονται μεγάλα συμφέροντα ή μεγάλες εμμονές και το φράγμα Βαλσαμιώτη είναι χαρακτηριστική περίπτωση» μας επισημαίνει ο ερευνητής.
«Κάτι που σχεδιάστηκε λάθος από την αρχή πολύ δύσκολα θα βελτιωθεί στην πορεία» τονίζει ο Γ. Πρεκατσάκης, ερευνητής – υπεύθυνος εργαστηρίου εδαφολογίας και φυλλοδιαγνωστικής του ΜΑΙΧ (Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων).
–
Για τον ίδιο, η χωροθέτηση του φράγματος στο συγκεκριμένο σημείο ήταν λάθος από την αρχή. Έτσι όταν τον πληροφορούμε ότι με βάση τη μελέτη του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης θα χρειαστούν επιπλέον 8,3 εκ. ευρώ για να αποκατασταθούν οι διαρροές και να μπορεί να αξιοποιηθεί ο Βαλσαμιώτης, κουνάει το κεφάλι. «Κάτι που σχεδιάστηκε λάθος από την αρχή πολύ δύσκολα θα βελτιωθεί στην πορεία. Το ότι δεν έγιναν σωστές μελέτες είναι κάτι παραπάνω από ξεκάθαρο, αυτά τα φράγματα απαιτούν στεγανοποιημένο πυθμένα και πλευρικά τοιχώματα, εκτός και αν έχουμε συμπαγή αργιλικά πετρώματα. Αν δεν έφτασαν 44,6 εκ. ευρώ, θα φτάσουν τα 8,3 εκ. ευρώ; Για μένα, γι’ αυτήν την υπόθεση υπάρχουν ποινικές ευθύνες που πρέπει κάποια στιγμή να αποδοθούν» τονίζει και συμπληρώνει πως «τα φαραωνικού τύπου φράγματα, αποταμιευτικά – ρυθμιστικά, δεν χρειάζονται. Αντίθετα, όπως έγινε στη Νάξο, θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε σε μικρά φράγματα ανάσχεσης, με το 1/10 του κόστους! Τα έργα αυτά σέβονται το οικοσύστημα, εμπλουτίζουν τον υδροφόρο και βοηθούν τις αγροτικές καλλιέργειες».
Φέτος, χάρις στις πολλές βροχές του περασμένου χειμώνα, οι ανάγκες καλύφθηκαν καθώς οι πηγές, υπόγειες και επιφανειακές γέμισαν με νερό. Τι θα γίνει όμως στο μέλλον;
«Βασικός μας συνομιλητής είναι το Υπουργείο Υποδομών (σ.σ. στο οποίο απευθυνθήκαμε και εμείς χωρίς να λάβουμε καμία απάντηση) ώστε να παραληφθεί η μελέτη που έκανε για την αποκατάσταση του Βαλσαμιώτη ο ΟΑΚ. Βασικός μας στόχος είναι να βρεθούν οι πόροι για χρηματοδοτηθούν οι εργασίες, αλλά και η κατασκευή αγωγού που θα κατεβάζει το νερό στις καλλιέργειες» δηλώνει ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων Νίκος Καλογερής.
Ο Αντιπεριφερειάρχης Χανίων Ν. Καλογερής δηλώνει πως στόχος της Περιφέρειας είναι να βρεθεί η επιπλέον χρηματοδότηση για να αξιοποιηθεί το φράγμα Βαλσαμιώτη.
–
Οι τοπικοί φορείς δεν θέλουν επίσημα να δώσουν χρονοδιάγραμμα λειτουργίας του φράγματος, ανεπίσημα εκφράζουν την αισιοδοξία πως, καθώς βρισκόμαστε σε προεκλογική περίοδο, μπορεί να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση και σε τρία χρόνια θα μπορούσε να ξεκινήσει, αλλά η ελληνική πρακτική δείχνει πως το συγκεκριμένο σενάριο είναι κάτι παραπάνω από αισιόδοξο.
«Για μας το κύριο είναι η μελέτη αντιμετώπισης των διαρροών να εξασφαλίζει ότι δεν θα έχουμε νέα αστοχία» υπογραμμίζει ο δήμαρχος Πλατανιά Γιάννης Μαλανδράκης, που εκτιμά πως θα χρειαστούν επιπλέον μελέτες αφού «δεν είναι δυνατόν ένα φράγμα που κόστισε τόσα χρήματα και δεν έδωσε στην ουσία ποτέ νερό στην περιοχή, να απαιτεί και άλλη χρηματοδότηση και να μην έχουμε το μέγιστο βαθμό εξασφάλισης της λειτουργικότητας του!».
0 Σχόλια