Η ελληνική πολιτική σκηνή μοιάζει τα τελευταία χρόνια με μια διαρκή, σχεδόν αγωνιώδη, μάχη για την κατάληψη ενός συγκεκριμένου γεωγραφικού χώρου: του Κέντρου. Δύο πολιτικοί αρχηγοί με εντελώς διαφορετικές αφετηρίες, ο Αλέξης Τσίπρας, που ξεκίνησε από τα σπλάχνα της ριζοσπαστικής αριστεράς, και ο Νίκος Ανδρουλάκης, που ηγείται του κατ’ εξοχήν σοσιαλδημοκρατικού χώρου στην Ελλάδα, «σπρώχνονται» στον ίδιο διάδρομο.
Για να κατανοήσει κανείς αυτή την κινητικότητα, πρέπει να ανατρέξει στην ιστορική ρίζα του όρου στην Ελλάδα. Μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο, σε ένα κλίμα άγριας προπαγάνδας και διώξεων από τους νικητές, το «Κέντρο» και η Ένωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου λειτούργησαν ως ένα ζωτικό πολιτικό καταφύγιο. Ήταν ο χώρος όπου εκατομμύρια δημοκρατικοί και αριστεροί πολίτες μπορούσαν να στεγαστούν και να εκφράσουν την αντίθεσή τους στο αυταρχικό καθεστώς της δεξιάς, χωρίς να υποστούν τη "ρετσινιά" και τις συνέπειες της ποινικοποιημένης τότε Αριστεράς.
Η Μεταπολίτευση, ωστόσο, άλλαξε τους όρους. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ αρνούμενος πεισματικά τον όρο «Κεντρώος». Αυτοπροσδιοριζόταν ως αριστερός και, μάλιστα, με μια ξεκάθαρη ιδεολογική οριοθέτηση: δήλωνε αντίθετος με τη δυτικοευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, την οποία κατηγορούσε ότι απλώς «ωραιοποιεί και εξανθρωπίζει τον καπιταλισμό», αλλά και αντίθετος με τον «υπαρκτό σοσιαλισμό» του σοβιετικού μπλοκ, επειδή κατέλυε τη δημοκρατία. Το ΠΑΣΟΚ του ’74 και του ’81 ήθελε την ανατροπή, όχι τη συμβιβαστική διαχείριση. Για αυτό έλεγε επιλέγουμε τον Τρίτο Δρόμο για τον Σοσιαλισμό
Πώς φτάσαμε, λοιπόν, από εκείνο το ριζοσπαστικό παρελθόν στο σημερινό φαινόμενο, όπου Τσίπρας και Ανδρουλάκης ερίζουν για τα διαπιστευτήρια του «μετριοπαθούς κεντρώου»;
Η απάντηση δεν κρύβεται σε κάποιον υποτιθέμενο «πολιτικό ρεαλισμό», αλλά σε κάτι πολύ πιο αρνητικό: πρόκειται για μια ξεκάθαρη κατάθεση διαπιστευτηρίων στο υπάρχον πολιτικό σύστημα και στους εξωθεσμικούς παράγοντες. Η στροφή προς το Κέντρο λειτουργεί ως μια δήλωση συμμόρφωσης προς τα εγχώρια οικονομικά κέντρα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς αγορές. Είναι η διαβεβαίωση προς το κατεστημένο ότι «είμαστε έτοιμοι να κυβερνήσουμε χωρίς να απειλήσουμε τα συμφέροντά σας».
Αυτή η ανάγκη για «πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων» από το σύστημα έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ιστορική εμπειρία. Το 2015, παρά τις ασφυκτικές συνθήκες που εμπόδισαν την εφαρμογή μιας καθαρά αριστερής πολιτικής, αποδείχθηκε ότι η ουσιαστική κοινωνική πολιτική παράγεται μέσα από τη σύγκρουση και όχι από τη συνθηκολόγηση. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε να ρυθμίσει το χρέος, να βγάλει τη χώρα από τα μνημόνια και, πάνω από όλα, να μαζέψει μια κοινωνία «από τα σκουπίδια» προσφέροντας ένα πιάτο φαγητό στους πιο ευάλωτους. Αυτό το έργο ήταν αποτέλεσμα αριστερής κοινωνικής συνείδησης, όχι κεντρώου συμβιβασμού.
Σήμερα, η μετακίνηση των προοδευτικών ηγετών προς το Κέντρο προσφέρει μια βολική ιδεολογική ευελιξία, επιτρέποντάς στους "κεντρώους" να «πηδάνε» με ευκολία πότε αριστερά και πότε δεξιά χωρίς ιδεολογική πυξίδα. Όμως, αυτή η στρατηγική εγκυμονεί τον κίνδυνο της πλήρους συντηρητικοποίησης. Αντί το Κέντρο να είναι ο χώρος που θα έλκει η Αριστερά προς την πρόοδο, μετατρέπεται σε μια παγίδα όπου οι προοδευτικοί αρχηγοί αλλοιώνουν την ταυτότητά τους για να γίνουν αρεστοί στο κατεστημένο.
Σπρώχνονται για να καταλάβουν το Κέντρο, αλλά με αυτόν τον τρόπο κινδυνεύουν να δικαιώσουν απόλυτα την παλιά, προφητική κριτική του Ανδρέα Παπανδρέου: να μετατραπούν οι ίδιοι σε διαχειριστές και ωραιοποιητές ενός συστήματος που η κοινωνία τους ζήτησε να αλλάξουν.
0 Σχόλια