Του Σπύρου Δέδογλου
Στα δύο προηγούμενα άρθρα επιχειρήσαμε να περιγράψουμε ένα πρόβλημα και ταυτόχρονα να αναζητήσουμε μια διαφορετική απάντηση.
Στο πρώτο μέρος μιλήσαμε για το «Κράτος-Πόλη». Για μια Ελλάδα που συγκέντρωσε σχεδόν τα πάντα στην Αθήνα: πληθυσμό, διοίκηση, οικονομία, πανεπιστήμια, μέσα ενημέρωσης, ευκαιρίες και πολιτική εξουσία.
Και είδαμε ότι η ερήμωση του Έβρου και της ελληνικής περιφέρειας δεν είναι ένα απλό δημογραφικό ή οικονομικό πρόβλημα. Είναι αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου μοντέλου ανάπτυξης και οργάνωσης του κράτους.
Στο δεύτερο μέρος επιχειρήσαμε να κάνουμε ένα βήμα παραπέρα.
Μιλήσαμε για τους Αγροτικούς Δήμους, για έναν Δήμο που δεν θα είναι απλώς διαχειριστής της καθημερινότητας, αλλά πραγματικός αναπτυξιακός και παραγωγικός θεσμός. Και χρησιμοποιήσαμε ως παράδειγμα την ιδέα της «Κοσμοσώτειρας» στον Έβρο.
Όμως εδώ βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα:
Μπορούν πραγματικά να αλλάξουν όλα αυτά χωρίς να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί συνολικά το ελληνικό κράτος και η ελληνική Δημοκρατία;
Η απάντηση, κατά τη γνώμη μας, είναι όχι.
Γιατί το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στην οικονομία.
Δεν βρίσκεται μόνο στην Αυτοδιοίκηση.
Δεν βρίσκεται μόνο στην Αθήνα.
Βρίσκεται βαθύτερα.
Βρίσκεται στο ίδιο το μοντέλο οργάνωσης της πολιτείας και της σχέσης της με τον πολίτη.
Δεν αρκεί να αλλάζει η κυβέρνηση
Για πενήντα και πλέον χρόνια η ελληνική Δημοκρατία μετά τη Μεταπολίτευση πέτυχε πολλά.
Η δημοκρατία αποκαταστάθηκε.
Οι θεσμοί σταθεροποιήθηκαν.
Η χώρα εντάχθηκε στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Η κοινωνία προχώρησε.
Δεν έχουμε κανέναν λόγο να μηδενίσουμε αυτή την ιστορική διαδρομή.
Όμως η Ιστορία δεν σταματά.
Και ένα πολιτικό σύστημα που δημιουργήθηκε για να απαντήσει στα προβλήματα μιας άλλης εποχής δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητο ότι μπορεί να απαντήσει και στα προβλήματα του 21ου αιώνα.
Σήμερα ο πολίτης αισθάνεται όλο και περισσότερο ότι βρίσκεται μακριά από το κέντρο των αποφάσεων.
Ψηφίζει και μετά περιμένει.
Τα κόμματα αποφασίζουν.
Οι κυβερνήσεις νομοθετούν.
Η Βουλή ψηφίζει.
Και ο πολίτης περιμένει την επόμενη εκλογική αναμέτρηση.
Αυτή όμως δεν μπορεί να είναι η ολοκληρωμένη έννοια της Δημοκρατίας.
Η Δημοκρατία δεν μπορεί να είναι μόνο η δυνατότητα να επιλέγουμε ποιος θα κυβερνήσει κάθε τέσσερα χρόνια.
Πρέπει να είναι και η δυνατότητα του πολίτη να συμμετέχει, να ελέγχει, να προτείνει και να παρεμβαίνει στη λειτουργία της Πολιτείας.
Γι’ αυτό και το πρόβλημα δεν λύνεται απλώς με την αλλαγή μιας κυβέρνησης.
Η αλλαγή κυβέρνησης είναι μέρος της Δημοκρατίας. Δεν είναι όμως η ίδια η Δημοκρατική Αλλαγή.
Χρειάζεται κάτι βαθύτερο.
Δεν αλλάζουμε απλώς τους διαχειριστές. Αλλάζουμε το μοντέλο.
Από το κομματοκεντρικό στο πολιτοκεντρικό κράτος
Η Μεταπολίτευση δημιούργησε ένα ισχυρό κομματικό σύστημα.
Τα κόμματα έγιναν ο βασικός μηχανισμός μέσα από τον οποίο ο πολίτης μπορούσε να συμμετέχει στην πολιτική.
Με τον χρόνο όμως η σχέση αντιστράφηκε.
Αντί το πολιτικό σύστημα να υπηρετεί την κοινωνία, πολλές φορές η κοινωνία καλείται να προσαρμοστεί στις ανάγκες του πολιτικού συστήματος.
Το κόμμα έγινε ισχυρότερο από την κοινωνία.
Η κομματική διαδρομή έγινε συχνά σημαντικότερη από την κοινωνική διαδρομή.
Το πολιτικό χρήμα απέκτησε δύναμη.
Η προσωπική πολιτική μηχανή έγινε σε πολλές περιπτώσεις απαραίτητο εργαλείο εκλογικής επιβίωσης.
Και ο βουλευτής κινδυνεύει να βρίσκεται περισσότερο υπόλογος στον κομματικό μηχανισμό παρά στους πολίτες που τον εξέλεξαν.
Αυτό πρέπει να αλλάξει.
Στην 4η Ελληνική Δημοκρατία ο πολίτης δεν μπορεί να είναι ο τελευταίος κρίκος της πολιτικής διαδικασίας.
Πρέπει να γίνει ο πρώτος.
Από το κομματοκεντρικό πρέπει να περάσουμε στο πολιτοκεντρικό πολιτικό σύστημα.
Τα κόμματα θα συνεχίσουν να υπάρχουν.
Η κοινοβουλευτική δημοκρατία θα συνεχίσει να υπάρχει.
Η κυβέρνηση θα συνεχίσει να κυβερνά.
Η Βουλή θα συνεχίσει να νομοθετεί.
Αλλά κανένας από αυτούς τους θεσμούς δεν μπορεί να υποκαθιστά την κοινωνία.
Από τη «Βουλή των κομμάτων» στη Βουλή των Πολιτών
Η Βουλή πρέπει να ξαναβρεί τον πραγματικό της ρόλο.
Δεν μπορεί να λειτουργεί απλώς ως χώρος επικύρωσης των κυβερνητικών επιλογών.
Πρέπει να γίνει πραγματικός θεσμός ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας.
Ο βουλευτής πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερη θεσμική αυτονομία και η πρώτη του υποχρέωση να είναι απέναντι στους πολίτες και στο Σύνταγμα.
Χρειάζονται νέοι κανόνες:
- στη χρηματοδότηση των κομμάτων,
- στο πολιτικό χρήμα,
- στην επιλογή των υποψηφίων,
- στη διαφάνεια της πολιτικής δράσης,
- στον έλεγχο της εξουσίας,
- στη σχέση βουλευτή και κοινωνίας.
Γιατί δεν μπορεί να μιλάμε για δημοκρατία όταν ο πολίτης δεν γνωρίζει πραγματικά ποιος χρηματοδοτεί την πολιτική.
Το μαύρο πολιτικό χρήμα δεν είναι απλώς πρόβλημα διαφθοράς. Είναι πρόβλημα Δημοκρατίας.
Όταν το χρήμα μπορεί να επηρεάζει την πολιτική εκπροσώπηση, τότε ο πλούσιος αποκτά μεγαλύτερη δυνατότητα συμμετοχής από τον απλό πολίτη.
Και τότε η Δημοκρατία παύει να είναι ισότιμη.
Η 4η Ελληνική Δημοκρατία πρέπει να κάνει την πολιτική χρηματοδότηση απολύτως διαφανή και ελέγξιμη.
Για να μπορεί κάποτε να γίνει πραγματικότητα και κάτι που σήμερα μοιάζει αυτονόητο αλλά δεν είναι:
να μπορεί ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας, ο εργαζόμενος, ο αγρότης, ο μικρός επαγγελματίας, ο νέος, ο άνθρωπος που δεν διαθέτει οικονομική ή κομματική μηχανή, να μπορεί πραγματικά να εκπροσωπήσει την κοινωνία.
Να μπορεί να γίνει και ο ντελιβεράς βουλευτής.
Όχι επειδή είναι ντελιβεράς.
Αλλά επειδή είναι πολίτης.
Από την Αθήνα στην περιφέρεια
Εδώ συναντώνται τα τρία μέρη αυτής της συζήτησης.
Γιατί η Δημοκρατία δεν μπορεί να είναι πραγματικά δημοκρατική όταν η χώρα παραμένει τόσο συγκεντρωμένη.
Η αποκέντρωση δεν είναι μόνο διοικητική μεταρρύθμιση.
Είναι δημοκρατική μεταρρύθμιση.
Όταν αποφασίζονται όλα στην Αθήνα, η περιφέρεια δεν χάνει μόνο οικονομικές ευκαιρίες.
Χάνει πολιτική δύναμη.
Χάνει δυνατότητα να σχεδιάζει το μέλλον της.
Χάνει ανθρώπους.
Χάνει παραγωγή.
Χάνει τελικά και την ίδια τη δυνατότητα να υπάρχει ως ισότιμο κομμάτι της χώρας.
Γι’ αυτό ο Δήμος της «Κοσμοσώτειρας» που περιγράψαμε στο δεύτερο μέρος δεν είναι απλώς μια πρόταση διοικητικής αναδιοργάνωσης.
Είναι ένα μικρό παράδειγμα μιας πολύ μεγαλύτερης αλλαγής.
Από το κράτος που αποφασίζει για την κοινωνία, στο κράτος που δίνει στην κοινωνία τη δυνατότητα να αποφασίζει για τον τόπο της.
Η Αυτοδιοίκηση πρέπει να αποκτήσει πραγματικές αρμοδιότητες.
Πραγματικούς πόρους.
Πραγματική πολιτική και διοικητική αυτονομία.
Και κυρίως πραγματική δυνατότητα σχεδιασμού.
Η περιφέρεια δεν μπορεί να είναι η Ελλάδα που περιμένει.
Πρέπει να γίνει η Ελλάδα που αποφασίζει.
Από το κράτος-διαχειριστή στο πολυκεντρικό κράτος
Η Ελλάδα του 21ου αιώνα δεν μπορεί να είναι μια χώρα με έναν μοναδικό πολιτικό, οικονομικό και διοικητικό πόλο.
Χρειαζόμαστε ένα πολυκεντρικό δημοκρατικό κράτος.
Ένα κράτος με ισχυρές περιφέρειες.
Με ισχυρούς Δήμους.
Με παραγωγικά και διοικητικά κέντρα σε ολόκληρη τη χώρα.
Με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα που δεν θα συγκεντρώνονται σχεδόν αποκλειστικά στην Αθήνα.
Με παραγωγή, γνώση και καινοτομία στην περιφέρεια.
Με υποδομές που δεν θα αντιμετωπίζουν τον κάτοικο του Έβρου ως πολίτη δεύτερης κατηγορίας.
Γιατί ο κάτοικος του Τυχερού, των Φερών, της Ορεστιάδας ή οποιουδήποτε χωριού της Ελλάδας δεν ζητά προνόμια.
Ζητά το αυτονόητο:
να μπορεί να ζήσει, να εργαστεί, να δημιουργήσει και να μεγαλώσει τα παιδιά του στον τόπο του.
Αυτό είναι ανάπτυξη.
Αυτό είναι κοινωνική δικαιοσύνη.
Αυτό είναι και Δημοκρατία.
Τι εννοούμε όταν λέμε «4η Ελληνική Δημοκρατία»;
Εδώ χρειάζεται μια απολύτως καθαρή διευκρίνιση.
Όταν μιλάμε για 4η Ελληνική Δημοκρατία, δεν μιλάμε για αλλαγή του πολιτεύματος.
Δεν μιλάμε για Προεδρική Δημοκρατία.
Η Ελλάδα παραμένει Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.
Η 4η Δημοκρατία είναι κάτι διαφορετικό.
Είναι η προσπάθεια να δημιουργήσουμε μια νέα δημοκρατική αρχιτεκτονική για την Ελλάδα του 21ου αιώνα.
Μια Δημοκρατία με:
ισχυρότερους θεσμούς από τα πρόσωπα,
πραγματικό κοινοβουλευτικό έλεγχο,
ανεξάρτητη Δικαιοσύνη,
διαφάνεια και λογοδοσία,
πλήρη διαφάνεια στο πολιτικό χρήμα,
ισχυρή και πραγματικά αποκεντρωμένη Αυτοδιοίκηση,
συμμετοχή των πολιτών,
νέους θεσμούς άμεσης και συμμετοχικής δημοκρατίας,
ισχυρή περιφέρεια,
και πάνω απ’ όλα
τον πολίτη στο κέντρο της Δημοκρατίας.
Αυτό είναι για εμάς η Νέα Δημοκρατική Εποχή.
Η Δημοκρατία δεν τελειώνει την ημέρα των εκλογών
Ο πολίτης της 4ης Δημοκρατίας δεν πρέπει να εμφανίζεται στην πολιτική ζωή μόνο την ημέρα των εκλογών.
Πρέπει να μπορεί να συμμετέχει και μετά.
Να ενημερώνεται.
Να προτείνει.
Να διαβουλεύεται.
Να ελέγχει.
Να αξιολογεί.
Να παρεμβαίνει.
Η σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά σε αυτή την κατεύθυνση.
Όχι όμως για να δημιουργήσει μια απρόσωπη «ψηφιακή δημοκρατία».
Αλλά για να δημιουργήσει περισσότερη πραγματική δημοκρατία.
Δημόσιες διαβουλεύσεις.
Λαϊκές πρωτοβουλίες.
Συμμετοχικοί προϋπολογισμοί.
Συνελεύσεις πολιτών.
Ψηφιακή συμμετοχή.
Κοινωνικός έλεγχος.
Αυτά δεν είναι πολυτέλειες.
Είναι εργαλεία μιας σύγχρονης Δημοκρατίας.
Η Συνταγματική ανανέωση ως κοινωνική υπόθεση
Αν θέλουμε πραγματικά να μιλήσουμε για μια νέα δημοκρατική εποχή, τότε πρέπει να ανοίξει και η συζήτηση για το ίδιο το θεσμικό οικοδόμημα.
Το Σύνταγμα δεν είναι ιδιοκτησία μιας κυβέρνησης.
Δεν είναι ιδιοκτησία ενός κόμματος.
Δεν είναι ιδιοκτησία της Βουλής.
Είναι το θεμελιώδες κοινωνικό συμβόλαιο της χώρας.
Γι’ αυτό χρειάζεται μια μεγάλη Κοινωνική Συνέλευση για τη Συνταγματική Ανανέωση.
Μια ανοιχτή δημοκρατική διαδικασία στην οποία θα συμμετέχουν οι πολίτες, η Αυτοδιοίκηση, οι εργαζόμενοι, οι παραγωγικοί φορείς, οι νέοι, η επιστημονική κοινότητα και η κοινωνία των πολιτών.
Οι ειδικοί μπορούν να τεκμηριώνουν και να προτείνουν.
Αλλά η κοινωνία πρέπει να έχει τον αποφασιστικό λόγο.
Γιατί μια νέα Δημοκρατία δεν μπορεί να σχεδιαστεί μόνο μέσα σε κομματικά γραφεία.
Πρέπει να συζητηθεί μέσα στην ίδια την κοινωνία.
Και από πού ξεκινάμε;
Ίσως εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη δυσκολία.
Γιατί μια τέτοια αλλαγή δεν είναι μια ακόμη κυβερνητική μεταρρύθμιση.
Δεν είναι ένα ακόμη νομοσχέδιο.
Δεν είναι ένα ακόμη κόμμα με καινούργιο όνομα και παλιό τρόπο λειτουργίας.
Είναι αλλαγή πολιτικής κουλτούρας.
Είναι αλλαγή σχέσης εξουσίας και κοινωνίας.
Και γι’ αυτό δεν μπορεί να ξεκινήσει από το ερώτημα:
«Ποιος θα κυβερνήσει;»
Πρέπει να ξεκινήσει από ένα διαφορετικό ερώτημα:
«Πώς θέλουμε να κυβερνιόμαστε;»
Αυτή είναι η ουσία της Νέας Δημοκρατικής Εποχής.
Και ίσως αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η συζήτηση για την 4η Δημοκρατία πρέπει να ξεκινήσει από την περιφέρεια.
Από τον Έβρο.
Από τα χωριά που αδειάζουν.
Από τους αγρότες που εγκαταλείπουν τη γη.
Από τους νέους που φεύγουν.
Από τους Δήμους που δεν έχουν τα εργαλεία να σχεδιάσουν το μέλλον τους.
Αλλά και από τους πολίτες που αισθάνονται ότι η πολιτική αποφασίζει γι’ αυτούς χωρίς αυτούς.
Γιατί εκεί φαίνεται πιο καθαρά η αποτυχία του σημερινού μοντέλου.
Και εκεί μπορεί να γεννηθεί το καινούργιο.
Από τον Έβρο στην 4η Ελληνική Δημοκρατία
Στην αρχή αυτής της τριλογίας μιλήσαμε για τον Έβρο.
Για την ερήμωση.
Για την Αθήνα.
Για το «Κράτος-Πόλη».
Στη συνέχεια μιλήσαμε για έναν διαφορετικό Δήμο.
Για την «Κοσμοσώτειρα».
Για την παραγωγή.
Για την Αυτοδιοίκηση.
Για μια περιφέρεια που δεν θέλει να επιβιώσει απλώς, αλλά να δημιουργήσει.
Στο τρίτο και τελευταίο μέρος φτάνουμε στην πολιτική βάση όλων αυτών.
Γιατί τίποτε από τα προηγούμενα δεν μπορεί να γίνει πραγματικότητα αν δεν αλλάξει το ίδιο το μοντέλο της Δημοκρατίας.
Έβρος → Περιφέρεια → Αυτοδιοίκηση → Αποκέντρωση → Πολίτης → Ανασύσταση του Πολιτικού Συστήματος.
Αυτή είναι η διαδρομή.
Και αυτή η διαδρομή οδηγεί στη Νέα Δημοκρατική Εποχή.
Οδηγεί στην 4η Ελληνική Δημοκρατία.
Μια Δημοκρατία όπου η εξουσία δεν θα θεωρείται ιδιοκτησία κανενός.
Όπου η κυβέρνηση θα κυβερνά αλλά θα ελέγχεται.
Όπου η Βουλή θα νομοθετεί αλλά θα ακούει.
Όπου η Δικαιοσύνη θα είναι πραγματικά ανεξάρτητη.
Όπου το πολιτικό χρήμα θα είναι διαφανές.
Όπου τα κόμματα θα υπάρχουν αλλά δεν θα υποκαθιστούν την κοινωνία.
Όπου η Αυτοδιοίκηση θα έχει πραγματική δύναμη.
Όπου η περιφέρεια δεν θα είναι ο φτωχός συγγενής της Αθήνας.
Και κυρίως:
όπου ο πολίτης δεν θα ψηφίζει απλώς για να παραδώσει την εξουσία σε κάποιους άλλους.
Θα είναι συμμέτοχος.
Θα είναι ελεγκτής.
Θα είναι πρωταγωνιστής.
Δεν χρειαζόμαστε απλώς μια άλλη κυβέρνηση
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς μια άλλη κυβέρνηση.
Χρειάζεται ένα άλλο κράτος.
Δεν χρειάζεται μόνο ένα άλλο οικονομικό μοντέλο.
Χρειάζεται μια άλλη σχέση πολίτη και εξουσίας.
Δεν χρειάζεται άλλη μία μεταρρύθμιση του συστήματος της Μεταπολίτευσης.
Χρειάζεται να περάσει πέρα από αυτό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι διαγράφουμε τη Μεταπολίτευση.
Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως ένας ιστορικός κύκλος ολοκληρώνεται και πρέπει να ανοίξει ένας νέος.
Η Νέα Δημοκρατική Εποχή δεν είναι ένα σύνθημα.
Είναι μια πρόταση για ένα νέο κοινωνικό και δημοκρατικό συμβόλαιο.
Και η 4η Ελληνική Δημοκρατία δεν είναι μια αλλαγή ονόματος του πολιτεύματος.
Είναι η προσπάθεια να περάσουμε:
από την ανάθεση στη συμμετοχή,
από το κομματοκεντρικό στο πολιτοκεντρικό πολιτικό σύστημα,
από τη συγκέντρωση στην αποκέντρωση,
από την Αθήνα στην πολυκεντρική Ελλάδα,
από τον πολίτη-ψηφοφόρο στον πολίτη-πρωταγωνιστή.
Αυτό είναι το δικό μας όραμα.
Και ίσως τελικά η 4η Ελληνική Δημοκρατία να μην πρέπει να ξεκινήσει από το Μέγαρο Μαξίμου.
Να ξεκινήσει από την κοινωνία.
Να ξεκινήσει από τους πολίτες.
Να ξεκινήσει από εκείνους που σήμερα αισθάνονται ότι κανείς δεν τους ακούει.
Να ξεκινήσει από την περιφέρεια.
Να ξεκινήσει από τον Έβρο.
Γιατί η Δημοκρατία δεν χρειάζεται νέους θεατές.
Χρειάζεται νέους πρωταγωνιστές.
Και οι πρωταγωνιστές της Ιστορίας δεν είναι οι κυβερνήσεις.
Είμαστε όλοι εμείς.
0 Σχόλια