Οι εθνικές τραγωδίες έχουν την τάση να λειτουργούν ως πολιτικοί σεισμογράφοι. Όταν το σύστημα καταρρέει και στοιχίζει ανθρώπινες ζωές, η κοινωνική οργή ξεχειλίζει. Αυτό συνέβη στην Ελλάδα με το έγκλημα των Τεμπών, αυτό συνέβη και στη Σερβία με την τραγική κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ.
Ωστόσο, η πολιτική διαχείριση αυτής της οργής στις δύο χώρες οδήγησε σε εκ διαμέτρου αντίθετα αποτελέσματα. Από τη μία, η Σερβία βιώνει μια ιστορική πολιτική ανατροπή. Από την άλλη, η Ελλάδα παρακολουθεί την προσπάθεια πολιτικής έκφρασης των πληγέντων να βυθίζεται στην εσωστρέφεια και τις διασπάσεις.
Το «θαύμα» της Σερβίας: Όταν οι φοιτητές έγιναν η φωνή των επιστημόνων
Στις πρόσφατες εκλογές της Σερβίας, η «Φοιτητική Λίστα» (Studentska lista) πέτυχε το αδιανόητο: σάρωσε με ποσοστό 53,69%, κατέκτησε την απόλυτη πλειοψηφία με 140 έδρες και έβαλε τέλος σε 14 χρόνια παντοδυναμίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Πώς τα κατάφερε ένα κίνημα που γεννήθηκε στους δρόμους από οργισμένους φοιτητές; Το μυστικό κρύβεται στη στρατηγική τους:
- Όχι αρχηγισμός, αλλά άμεση δημοκρατία: Το κίνημα λειτούργησε οριζόντια, μέσα από φοιτητικές συνελεύσεις (plenums), χωρίς να αναδείξει έναν μοναδικό «σωτήρα».
- Έξυπνη υποχώρηση της νεολαίας: Οι ίδιοι οι φοιτητές έθεσαν έναν απαράβατο κανόνα: κανένας ενεργός φοιτητής δεν θα ήταν υποψήφιος. Αντίθετα, χρησιμοποίησαν τη δυναμική τους για να επιλέξουν και να κατεβάσουν στις εκλογές 250 καταξιωμένους επιστήμονες, γιατρούς, καθηγητές και ακαδημαϊκούς (με επικεφαλής τον καρδιολόγο Ίλια Σρντάνοβιτς).
- Υπερκομματική ατζέντα: Δεν εγκλωβίστηκαν σταμπέλες «Αριστεράς-Δεξιάς». Ένωσαν την κοινωνία γύρω από το Κράτος Δικαίου, τη μάχη κατά της διαφθοράς και την προστασία των δημόσιων αγαθών (υγεία, περιβάλλον).
Η ελληνική πραγματικότητα: Ο αρχηγισμός που «πνίγει» την Ελπίδα
Στον αντίποδα, η προσπάθεια μεταφοράς του κινήματος των Τεμπών στην ελληνική πολιτική σκηνή δείχνει να επαναλαμβάνει όλα τα παλαιοκομματικά σφάλματα που υποτίθεται ότι ήθελε να πολεμήσει.
Το κόμμα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», που ιδρύθηκε με κεντρικό πρόσωπο τη Μαρία Καρυστιανού, αντί να λειτουργήσει ως ένας πολυσυλλεκτικός κοινωνικός καταλύτης, διολισθαίνει σε μια προσωποπαγή δομή. Τα αποτελέσματα αυτής της επιλογής είναι ήδη ορατά και επώδυνα:
- Μαζικές αποχωρήσεις και καταγγελίες: Η πρόσφατη ομαδική παραίτηση μελών της Συντονιστικής Ομάδας Πειραιά ήρθε να προστεθεί στις προηγούμενες αποχωρήσεις γνωστών στελεχών (όπως των Β. Κοκοτσάκη και Θ. Αυγερινού). Οι καταγγελίες των αποχωρούντων κάνουν λόγο για «αυταρχικό και προσωποπαγή μηχανισμό», έλλειψη δημοκρατίας από τη βάση και «σοβαρές πολιτικές υποχωρήσεις».
- Δημοσκοπική καθίζηση: Αντί για το ορμητικό ποτάμι που θα άλλαζε το πολιτικό σκηνικό, το εγχείρημα εμφανίζει έντονα σημάδια κόπωσης, κινούμενο πλέον οριακά για την είσοδό του στη Βουλή.
- Η παγίδα της πόλωσης: Ενώ στη Σερβία το κίνημα ένωσε δεξιούς και αριστερούς ενάντια στη διαφθορά, στην Ελλάδα η πολιτική κίνηση γύρω από τα Τέμπη εγκλωβίστηκε γρήγορα σε κομματικές περιχαρακώσεις και προσωπικές αντιπαραθέσεις.
Το μάθημα της κάλπης
Η σύγκριση μεταξύ Βελιγραδίου και Αθήνας είναι αμείλικτη. Η κοινωνική δικαιοσύνη και η τιμωρία της κρατικής αδιαφορίας είναι αιτήματα που μπορούν να μετακινήσουν βουνά. Όμως, για να μετατραπεί η οργή του δρόμου σε κυβερνητική εναλλακτική, απαιτείται σοβαρότητα, θεσμική δομή, τεχνοκρατική επάρκεια και, κυρίως, η παραμερίση των προσωπικών εγώ.
Η Σερβία απέδειξε ότι όταν οι πολίτες οργανώνονται οριζόντια και εμπιστεύονται τους ειδικούς, το «σύστημα» μπορεί να ηττηθεί. Στην Ελλάδα, δυστυχώς, το μάθημα αυτό δεν έχει γίνει ακόμα κατανοητό, και η δικαίωση για τα Τέμπη κινδυνεύει να χαθεί στους διαδρόμους της εσωκομματικής ίντριγκας.

0 Σχόλια