Απλή αναλογική και συμμετοχική εξουσία: το όραμα του Αλέξη Τσίπρα απέναντι στη μικροπολιτική του ΠΑΣΟΚ - Γράφει ο Λάμπρος Παπαδής

 

Σε μια περίοδο που η Τοπική Αυτοδιοίκηση μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε διοικητικό παράρτημα του κεντρικού κράτους, αξίζει να ανατρέξει κανείς στο πολιτικό αποτύπωμα της διακυβέρνησης Τσίπρα και στο όραμα που επιχείρησε – έστω και ανολοκλήρωτα – να χαράξει για μια Αυτοδιοίκηση πρωταγωνιστική, δημοκρατική και ουσιαστικά συμμετοχική. Ένα όραμα που, σε αντίθεση με όσα σήμερα παρατηρούμε στον χώρο της Κεντροαριστεράς, δεν αντιμετώπιζε τους δήμους και τις περιφέρειες ως πεδία κομματικών διευθετήσεων, αλλά ως ζωντανά κύτταρα δημοκρατίας.

Ο Αλέξης Τσίπρας ήταν ο μόνος πρωθυπουργός της Μεταπολίτευσης που μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη θεσμικής αναβάθμισης της Αυτοδιοίκησης, όχι μόνο σε επίπεδο πόρων, αλλά κυρίως σε επίπεδο πολιτικής ισχύος. Η απλή αναλογική δεν αποτέλεσε για την κυβέρνησή του μια τεχνική αλλαγή εκλογικού νόμου, αλλά μια βαθιά πολιτική επιλογή: την αποκατάσταση της ισότητας της ψήφου, τη διάρρηξη του δημαρχοκεντρικού μοντέλου και την ενίσχυση των συνεργασιών, των συναινέσεων και της κοινωνικής εκπροσώπησης.

Η εφαρμογή της απλής αναλογικής στις αυτοδιοικητικές εκλογές – παρά τις στρεβλώσεις και τις αντιστάσεις που συνάντησε – αποκάλυψε μια βασική αλήθεια: ότι η Αυτοδιοίκηση μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τεχνητές πλειοψηφίες, χωρίς αποκλεισμούς, χωρίς τον φόβο της δημοκρατίας. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο ίδιος ο Τσίπρας ήθελε το ίδιο σύστημα να αποτελέσει τον πυρήνα και του βουλευτικού εκλογικού νόμου. Γιατί πίστευε – και πιστεύει – ότι η κοινωνία πρέπει να εκπροσωπείται όπως είναι, όχι όπως βολεύει την εκάστοτε εξουσία.

Η στρατηγική αυτή επιλογή συγκρούστηκε ευθέως με το βαθύ κράτος, με τους αυτοδιοικητικούς μηχανισμούς δεκαετιών, αλλά και με την παραδοσιακή λογική κομμάτων που αντιλαμβάνονται την Αυτοδιοίκηση ως «δεξαμενή στελεχών» και όχι ως πολιτικό πεδίο. Και εδώ ακριβώς έρχεται η σημερινή στάση του ΠΑΣΟΚ να αναδείξει, με σχεδόν προκλητικό τρόπο, το έλλειμμα πυξίδας που το διατρέχει.

Το γεγονός ότι ο εκλεγμένος δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, δεν έχει καν συμπεριληφθεί στον τομέα Αυτοδιοίκησης του ΠΑΣΟΚ, δεν είναι απλώς μια οργανωτική παράλειψη. Είναι μια πολιτική δήλωση. Μια δήλωση αμηχανίας απέναντι σε μια νίκη που δεν εντάσσεται εύκολα στους παλιούς κομματικούς μηχανισμούς. Μια δήλωση φόβου απέναντι σε μια Αυτοδιοίκηση που διεκδικεί λόγο, ρόλο και αυτονομία.

Αντί το ΠΑΣΟΚ να αγκαλιάσει μια αυτοδιοικητική νίκη με προοδευτικό πρόσημο, επιλέγει να την κρατά σε απόσταση, επιβεβαιώνοντας ότι εξακολουθεί να βλέπει την Αυτοδιοίκηση όχι ως χώρο πολιτικής και κοινωνικής καινοτομίας, αλλά ως πεδίο ελέγχου. Το αποτέλεσμα είναι ένα κόμμα που μιλά γενικά για θεσμούς, αλλά διστάζει μπροστά σε πραγματικές θεσμικές τομές.

Σε πλήρη αντίθεση, ο Αλέξης Τσίπρας – είτε ως πρωθυπουργός είτε ως πολιτικό πρόσωπο σήμερα – αντιμετώπισε την Αυτοδιοίκηση ως ισότιμο συνομιλητή της κεντρικής εξουσίας. Ως δύναμη που μπορεί να συνδιαμορφώνει πολιτικές για το περιβάλλον, την κοινωνική συνοχή, την ανάπτυξη, τον δημόσιο χώρο. Όχι ως εκτελεστικό βραχίονα υπουργικών αποφάσεων.

Το όραμά του για μια συμμετοχική Αυτοδιοίκηση, με ενεργούς πολίτες, διαφάνεια και συνεργασίες, παραμένει μέχρι σήμερα το πιο συνεκτικό και πολιτικά επεξεργασμένο σχέδιο που παρουσιάστηκε από τον χώρο της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς. Και ίσως γι’ αυτό παραμένει ενοχλητικό. Γιατί απαιτεί ρήξεις. Απαιτεί εμπιστοσύνη στη δημοκρατία. Απαιτεί κόμματα που δεν φοβούνται να μοιραστούν την εξουσία.

Σε μια εποχή όπου η Αυτοδιοίκηση ξανασυρρικνώνεται και η κεντρική εξουσία επανακτά τον απόλυτο έλεγχο, η πολιτική παρακαταθήκη του Αλέξη Τσίπρα λειτουργεί ως υπενθύμιση: ότι μπορεί να υπάρξει μια άλλη σχέση κράτους – κοινωνίας. Και ότι χωρίς όραμα, πυξίδα και δημοκρατικό θάρρος, καμία προοδευτική αφήγηση δεν μπορεί να σταθεί.