Κύπρος: Το drone «άνοιξε» δύο μέτωπα. Βάσεις και Άρθρο 42.7 από τη θεωρία, στην πράξη

 

Πόσο εφικτή είναι σήμερα η κατάργηση των Βρετανικών Βάσεων;

Ανάλυση Cyprus Times 

Τα δύο μεγάλα κεφάλαια που ανοίγουν ξανά, μετά την επίθεση με το ιρανικό drone στο Ακρωτήρι – Σύνθετο και πολύπλοκο το ζήτημα με το μέλλον των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο – Κινητικότητα και για τη Ρήτρα Αμοιβαίας Συνδρομής

Εκτός από υλικές ζημιές και μεγάλη αναστάτωση, το drone που έπληξε τη Βρετανική Βάση Ακρωτηρίου στις 2 Μαρτίου «άνοιξε» ξανά τη συζήτηση για δύο μεγάλα και ιδιαιτέρως πολύπλοκα διπλωματικά κεφάλαια. Στο προσκήνιο επανήλθε το ζήτημα της αποχώρησης των Βρετανικών Βάσεων από το νησί, αλλά και το μείζονος σημασίας θέμα του ενιαίου μηχανισμού στρατιωτικής υποστήριξης σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος της ΕΕ δεχθεί ένοπλη επίθεση.

Από την πρώτη μέρα της κρίσης, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήγειρε το ζήτημα της επαναξιολόγησης του καθεστώτος των Βρετανικών Βάσεων στο νησί. Τα γεγονότα λίγο πριν και λίγο μετά τη 2α Μαρτίου λειτούργησαν ως αφορμή για να ανοίξει ξανά μια συζήτηση, η οποία θεωρητικά αγγίζει ακόμη και το άκρο της αποχώρησης των Βάσεων από το νησί. Μια ζώνη 254 τ.χλμ (το 3% της Κύπρου), η οποία δημιουργήθηκε βάσει της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης του 1960.

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης εμφανίζεται ανοιχτά αποφασισμένος να θέσει επισήμως το ζήτημα στο Λονδίνο, έχοντας λάβει (και γραπτώς) στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι «27» υιοθέτησαν σχετική αναφορά στα Συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής βάσει των οποίων: «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει υπόψη την πρόθεση της Κύπρου να ξεκινήσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο και δηλώνει έτοιμο να παράσχει συνδρομή, αν και όπως χρειαστεί».

Ακολούθησαν οι δηλώσεις του Προέδρου της Δημοκρατίας στο Bloomberg, ότι «η Κύπρος επιδιώκει μια ειλικρινή και ανοιχτή συζήτηση με τη βρετανική κυβέρνηση για το μέλλον των Βρετανικών Βάσεων, μόλις ολοκληρωθεί η τρέχουσα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή». Μήνυμα -προσεκτικά διατυπωμένο- το οποίο, κατά πληροφορίες, ήδη διαβιβάστηκε προφορικά και στους άμεσα ενδιαφερόμενους.

Πίσω από τα συνθήματα, κρύβεται ένα ιδιαιτέρως σύνθετο νομικό και πολιτικό ζήτημα. Καταρχάς με άλυτο το Κυπριακό, είναι σχεδόν ακατόρθωτο να καταργηθούν -και δη «αναίμακτα»- οι Βρετανικές Βάσεις. Νομικοί κύκλοι αναφέρονται σε μια σειρά από πιθανούς κινδύνους, όπως η ενδεχόμενη αμφισβήτηση ή καταγγελία της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης. Οπως και το ενδεχόμενο να παρουσιαστεί ως νομικά αναγκαστική η εμπλοκή στη συζήτηση της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

Πιο πιθανή είναι η εκδοχή της επαναδιαπραγμάτευσης του καθεστώτος των Βάσεων, πεδίο στο οποίο υπάρχουν περιθώρια η Λευκωσία να διεκδικήσει και να πετύχει νέα δεδομένα. Ζητήματα που έχουν να κάνουν κυρίως με τον τομέα της ασφάλειας, αφού πολλές πτυχές από τα υπόλοιπα κεφάλαια επιλύθηκαν το 2022 με τη Συμφωνία Αναστασιάδη – Κάμερον.

Ρήτρα Αμοιβαίας Συνδρομής

Το δεύτερο κεφάλαιο που άνοιξε μετά την 2α Μαρτίου, είναι συγκριτικά και θεωρητικά πιο εύκολα επιλύσιμο. Πρόκειται για τον καθορισμό συγκεκριμένου πλάνου αντίδρασης βάσει του Άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της ΕΕ, ήτοι τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η Λευκωσία προωθεί τη δημιουργία ενός ενιαίου μηχανισμού, ο οποίος θα ενεργοποιείται κάθε φορά που ένα κράτος μέλος δέχεται ένοπλη επίθεση.

Η συζήτηση θα ανοίξει τον Απρίλιο στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο θα φιλοξενήσει η Λευκωσία στο πλαίσιο της εξάμηνης Κυπριακής Προεδρίας. Ζητούμενο είναι να αναθεωρηθεί το Άρθρο ώστε να προβλέπονται συγκεκριμένες και επίσημες διαδικασίες. Το πιο δύσκολο σημείο είναι  το εάν η συνδρομή θα πρέπει απαραίτητα να αφορά σε βοήθεια στρατιωτικής φύσης ή όχι. Με τις χώρες που τηρούν πολιτική ουδετερότητας, να ετοιμάζονται να στήσουν το δικό τους ανάχωμα.