Κείμενο Ιωάννης Α. Σαρσάκης (Καστροπολίτης)
Η οργανωμένη συλλογική δράση υπήρξε διαχρονικά ο θεμέλιος λίθος για την επιβίωση και την κοινωνική συγκρότηση του ελληνισμού. Ήδη κατά την περίοδο της Οθωμανοκρατίας, ο θεσμός των ελληνορθόδοξων κοινοτήτων αποτέλεσε το κύριο όργανο αυτοδιοίκησης, ενώ η παράλληλη άνθιση των συναφιών (συντεχνιών - συνεταιρισμών) εξασφάλισε όχι μόνο την οικονομική ανάπτυξη, αλλά και μια ισχυρή παράδοση κοινωνικής πρόνοιας και αλληλεγγύης. Μετά την απελευθέρωση, η μακρά αυτή παράδοση μεταβιβάστηκε στη δημιουργία σύγχρονων σωματείων και συλλόγων, οι οποίοι ανέλαβαν το βάρος της πολιτισμικής και κοινωνικής ανασυγκρότησης της χώρας. Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, και με έντονο το πνεύμα της κοινωνικής προσφοράς σε μια ευαίσθητη ακριτική περιοχή, γεννιέται και δραστηριοποιείται ο Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων Διδυμοτείχου, η πορεία του οποίου αποτελεί συνέχεια αυτής της μακράς συλλογικής παρακαταθήκης.
Στο παρόν κείμενο, με βάση τα στοιχεία που καταφέραμε να συγκεντρώσουμε, θα αναδείξουμε την πορεία του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων Διδυμοτείχου από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι την ανασύστασή του το 1946.
Σύμφωνα με την έρευνα του Υποστρατήγου ε.α. της ΕΛ.ΑΣ κ. Βασιλείου Ναζλή, τον Ιανουάριο του 1927 δημοσιεύθηκε ένα άρθρο στην εφημερίδα «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης, που αφορούσε μια χοροεσπερίδα που διοργάνωσε ο Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων του Διδυμοτείχου στις 22 του ιδίου μήνα. Μέσα από το άρθρο αλιεύουμε την πληροφορία, ότι στο Διδυμότειχο λειτουργούσε Σύλλογος Γυναικείος από το 1905 μέχρι και την έναρξη του πολέμου στην Μικρά Ασία, όταν και διέκοψε τη λειτουργία του. Η επωνυμία του Συλλόγου ήταν «Ευαγγελισμός». Την ανταπόκριση αυτή είναι πολύ πιθανό να έστειλε είτε ο φαρμακοποιός Γεώργιος Ασημακόπουλος είτε ο Γεώργιος Αποστολίδης (μετέπειτα εκδότης της εφημερίδας του Διδυμοτείχου «Έβρος»). Οι δύο αυτοί Διδυμοτειχίτες τροφοδοτούσαν εκείνη την εποχή τον Τύπο της Θεσσαλονίκης με ειδήσεις από την πόλη, και ως γηγενείς με βαθιά γνώση των τοπικών πραγμάτων και της ιστορίας του τόπου, ήταν σε θέση να γνωρίζουν τη δράση Γυναικείου Συλλόγου ήδη από την Οθωμανική περίοδο.
Αναφορά για την ύπαρξη και δραστηριοποίηση Συλλόγου Κυριών στο ΔΙδυμότειχο υπάρχει και στο κείμενο του Αρχιμ. Νικόλαου Βαφείδη με τίτλο : Βυζαντινόν παρεκκλήσιον της Αγίας Αικατερίνης εν Διδυμοτείχω της Θράκης. Στην αρχή του κειμένου, όπου περιγράφει τις ζημιές του ναϋδρίου στις αρχές του 20ου αιώνα, αναφέρει ότι το 1910 έγιναν εργασίες συντήρησης με πρωτοβουλία του Συλλόγου των Κυριών Διδυμοτείχου. Συγκεκριμένα γράφει τα εξής : «Ως προς τον νότιον τοίχον, ούτος, άγνωστον, από ποιας εποχής, ευρίσκετο, καθ’ ολοκληρίαν, φαίνεται, κατεστραμμένος. Και άφηνεν ανοικτόν το προσκύνημα εις την πλευράν εκείνη. Διά τούτου ανεκτίσθη, κατά το 1910, υπό του τότε Συλλόγου των Κυριών Διδυμοτείχου».
Στην εφημερίδα ¨Μακεδονία¨, στο φύλλο της 8ης Δεκεμβρίου 1923, γίνεται αναφορά για την συνεδρίαση της 22ας Αυγούστου του 1923, που αφορούσε την επανίδρυση του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων. Στο άρθρο αναφέρει επίσης, ότι : «αποφασίστηκε η επανίδρυση και ανασύσταση του Συλλόγου Δεσποινίδων και Κυριών η ¨Ελπίς¨, που λειτουργούσε το 1909, πριν από 14 χρόνια».
Το γεγονός της λειτουργίας Συλλόγου γυναικών στο Διδυμότειχο στις αρχές του 20ου αιώνα (1909 ή 1910) επικυρώνεται και από τα διασωθέντα πρακτικά του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων Διδυμοτείχου. Από το Λεύκωμα που εξέδωσε το 2022 ο εν λόγω σύλλογος παραθέτουμε τα εξής : «Ο πρώτος Σύλλογος γυναικών σύμφωνα με τα διασωθέντα πρακτικά του Συλλόγου μας είναι η Ένωσις Κυριών και Δεσποινίδων ¨Η Ελπίς¨. Η σύσταση του έγινε στις αρχές του 20ου αιώνα (1910) και η ανασύστασης του, σύμφωνα με το διασωθέν πρακτικό της 22 Αυγούστου του 1923, το οποίο μας πληροφορεί ότι ο σκοπός της Ένωσης είναι: ¨Η διαμόρφωσις των μελών δι’ ηθικών ομιλιών, φιλολογικών και επιστημονικών, διά καταρτίσεως καταλλήλου βιβλιοθήκης και την συνδρομήν, εις πάσαν φιλανθρωπικήν ανάγκην¨.
Από την μελέτη του Δρ Θανάση Μπράβου «Όψεις του βίου του αλύτρωτου ελληνισμού της Θράκης: Ο κώδικας ΙΓ΄ της Εφοροδημογεροντίας Διδυμοτείχου, 1911-1917», επαληθεύεται το γεγονός της λειτουργίας Συλλόγου Γυναικών στο Διδυμότειχο. Από το 22ο Πρακτικό της Ι΄(10ης) Συνεδρίασης που πραγματοποιήθηκε στις 15 Ιουνίου 1914 διαβάζουμε τα εξής : «το Προεδρείον της Αδελφότητος των Κυριών, απαντών εις την επιστολήν της Α. Σεβασμιότητος (Φιλάρετου Βαφείδη) δηλοποιεί, ότι ευχαρίστως παραχωρεί δια την οικοδομήν της Σχολής τα εις λαχειοφόρους ομολογίας κεφάλαια αυτής, ήτοι 3 του Νέου κτηματικού Δανείου της Ελλάδος και 3 της Αιγύπτου, εξ ων να μετρηθώσι εις το ταμείον της Εφορείας λίραι δέκα ετησίου της Αδελφότητος χορηγήματος». Βλέπουμε ότι το 1914 δώρισε ομολογίες που ανήκαν στο Σύλλογο, καθώς και ετήσια επιχορήγηση 10 λυρών, προκειμένου να ανεγερθεί σχολείο στο Διδυμότειχο. Η ύπαρξη αυτών των αποθεματικών σε ομολογίες, η οποία προφανώς προερχόταν από δωρεές, χορηγίες και πολύχρονη οικονομική διαχείριση, φανερώνει έναν ήδη εδραιωμένο και οικονομικά εύρωστο φορέα, γεγονός που επιτρέπει την υπόθεση, ότι η δράση του Συλλόγου ενδέχεται να ξεκινά ακόμη νωρίτερα από το 1905.
Για τον λόγο αυτό, μπορούμε βάσιμα να ταυτίσουμε την «Αδελφότητα των Κυριών» του πρακτικού της Εφοροδημογεροντίας με τον Γυναικείο Σύλλογο που μνημονεύεται στην εφημερίδα «Μακεδονία» (με δράση ήδη από το 1905), καθώς και με τον Σύλλογο των Κυριών στον οποίο αποδίδει ο Αρχιμ. Φιλάρετος Βαφείδης τη συντήρηση του βυζαντινού ναϋδρίου της Αγίας Αικατερίνης το 1910.
Ο αείμνηστος Διδυμοτειχίτης δάσκαλος Δημήτριος Μανάκας στην «Ιστορία Εκπαιδεύσεως Διδυμοτείχου» που συνέγραψε, παραθέτει από τα πρακτικά της λβ΄ (32ας) συνεδριάσεως της Δημογεροντίας Διδυμοτείχου, στοιχεία που αφορούν την ανέγερση σχολείων στο Διδυμότειχο λίγους μήνες μετά την απελευθέρωση της Θράκης (Μάιος του 1920). Αναφορικά για τη συντήρηση της Αστικής Σχολής, λόγω του ότι δεν επαρκούσε το ποσό που διέθεσε η κυβέρνηση, συστάθηκαν επιτροπές για εράνους και εποπτείας των εργασιών, όπου μέσα σ’ αυτές συναντάμε επίθετα κυριών που σχετίζονται με τον Σύλλογο Κυριών και Δεσποινίδων, όπως Χατζηρβασάνη και Βαλτζίδου. Στη συνέχεια του κειμένου ο Μανάκας αναφέρει ότι και ο Σύλλογος συνέδραμε στους εράνους, ως εξής : «Αρχικώς αναλαμβάνεται η διόρθωσις της στέγης διά των 5000 δρχ. των προσφερθεισών υπό του Ιωάννου Μανδαλίδου και του εράνου, όστις διενεργήθη μεταξύ των κατοίκων, και η συμπλήρωσις άλλων χρειωδών, δαπάνη του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων».
Από το κείμενο που συνέγραψε η κ. Λεμονιά Χατζοπούλου (νομικός, συνταξιούχος εκπαιδευτικός και μέλος του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων Διδυμοτείχου) με τίτλο : Ο Εθνικοθρησκευτικός Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων Διδυμοτείχου (1922-2022), ενημερωνόμαστε για την επανασύσταση του Συλλόγου : «Η Ένωσις Κυριών και Δεσποινίδων Διδυμοτείχου ¨Η Ελπίς¨ είναι ο πρώτος σύλλογος γυναικών ο οποίος συστήθηκε στις αρχές του 20ου αιώνος, και ανασυστάθηκε στις 22 Αυγούστου του 1923, σύμφωνα με τα διασωθέντα πρακτικά. Αργότερα πήρε το όνομα ¨Εθνικοθρησκευτικός Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων Διδυμοτείχου¨. Αυτός λοιπόν ο Σύλλογος δημιουργήθηκε από τις Κυρίες και Δεσποινίδες της πόλης του Διδυμοτείχου, ενός μικρού μεν αλλά σημαντικού αστικού κέντρου της περιοχής, με μακραίωνη ιστορία και παράδοση».
0 Σχόλια